Ross Ameliyatı: Kendi Kapağınızla Aort Kapak Değişimi

Genç bir hastada aort kapağının değiştirilmesi gerektiğinde kapak seçimi zor bir karardır. Mekanik
kapak ömür boyu kan sulandırıcı gerektirir, biyolojik kapak ise zamanla yıpranabilir. Ross
ameliyatı, bu ikileme alternatif olarak hastanın kendi kapağını kullanan özel bir
yöntemdir. Bu yazıda Ross ameliyatının nasıl yapıldığını ve kimler için uygun olabileceğini anlatıyoruz.

Ross prosedürü nedir?

Kalbin sağ tarafında, akciğerlere kan gönderen damarın başlangıcında pulmoner kapak
bulunur. Bu kapak, yapı olarak aort kapağına benzer. Ross ameliyatında:

1. Hastalıklı aort kapağı çıkarılır.
2. Hastanın kendi sağlıklı pulmoner kapağı, bağlı olduğu damar bölümüyle birlikte çıkarılarak aort
   kapağının yerine yerleştirilir. Buna otogreft denir.
3. Boşalan pulmoner kapağın yerine bir donör kapağı (homogreft) ya da başka bir biyolojik kapak
   konur.
4. Kalbi besleyen koroner damarlar yeni kapağın çevresine yeniden yerleştirilir.

Bu yöntem, adını 1960’larda ilk kez uygulayan İngiliz cerrah Donald Ross’tan alır.

Neden kişinin kendi kapağı?

Hastanın kendi pulmoner kapağı canlı bir dokudur. Aort pozisyonuna taşındığında vücutla birlikte
yaşamaya devam eder. Bunun sağladığı olası avantajlar şunlardır:

• Kan sulandırıcı gerekmez: Ömür boyu kan sulandırıcı kullanımı ve buna bağlı
  kanama riski ortadan kalkar. Mekanik kapaklarda bu takip gereklidir; bkz.
  INR takibi yazımız.
• Doğala yakın kan akışı: Kapak açıklığı geniştir ve kan akışı doğal kapağa
  benzer.
• Büyüme potansiyeli: Çocuklarda kapak, vücutla birlikte büyüyebilir.
• Enfeksiyona direnç: Canlı doku, protez kapaklara göre enfeksiyona daha dayanıklı
  olabilir.
• Aktif yaşam: Spor ve fiziksel aktivite konusunda daha az kısıtlama.
• Gebelik: Kan sulandırıcı gerekmediği için gebelik planlayan kadınlarda avantajlı
  olabilir.

Riskler ve dezavantajlar

Ross ameliyatı teknik olarak karmaşık bir ameliyattır ve bazı dezavantajları vardır:

• Tek kapak sorunu, iki kapaklı ameliyat: Aort kapağı hastalığı için pulmoner kapak
  da değiştirilmiş olur.
• Daha uzun ameliyat süresi.
• Otogreftin genişlemesi: Aort pozisyonundaki kapak, yıllar içinde genişleyebilir
  ve kaçak gelişebilir.
• Pulmoner pozisyondaki kapağın yıpranması: Yerine konan kapak zamanla daralabilir.
• Yeniden müdahale ihtiyacı: Uzun dönemde bir kısım hastada bu iki kapaktan birine
  yeniden müdahale gerekebilir. Pulmoner kapak sorunlarının bir kısmı kateterle çözülebilir.
• Deneyim gerektirir: Sonuçlar, bu ameliyatı düzenli yapan merkezlerde daha iyidir.

Kimler için uygun olabilir?

Ross ameliyatı genellikle şu hastalarda değerlendirilir:

• aort kapağı değişimi gereken çocuklar
• genç ve orta yaştaki yetişkinler
• kan sulandırıcı kullanmak istemeyen ya da kullanamayan hastalar
• gebelik planlayan kadınlar
• aktif bir yaşam tarzı olan ve sporla uğraşan kişiler
• biküspit aort kapağı olan genç hastalar
  (biküspit kapak yazımız)

Kimler için uygun olmayabilir?

• pulmoner kapağı da hastalıklı olanlar
• bazı bağ dokusu hastalıkları olanlar
• aort kökü belirgin biçimde genişlemiş olanlar (seçilmiş teknik değişikliklerle uygulanabilir)
• ileri yaştaki ve eşlik eden ciddi hastalıkları olanlar
• kalbin pompalama gücü çok azalmış olanlar
• ameliyat süresinin uzamasının risk oluşturacağı kırılgan hastalar
• çok damar hastalığı gibi ameliyatı uzatacak ek sorunları olanlar

Karar sürecinde sorulacak sorular

• Benim kapağım onarılabilir mi, yoksa değişim mi gerekiyor?
• Pulmoner kapağım bu ameliyat için uygun mu?
• Aort kökümün çapı Ross ameliyatına engel mi?
• Ekibin bu ameliyattaki deneyimi nedir?
• Mekanik ve biyolojik kapak seçenekleriyle karşılaştırıldığında benim için artıları ve eksileri
  neler?
• İleride yeniden müdahale gerekirse hangi seçenekler olacak?

Bu sorulara verilen cevaplar, kişisel önceliklerinizle birlikte değerlendirildiğinde en uygun kararı
vermenize yardımcı olur. Karar için zaman tanınması mümkünse, aileyle birlikte düşünmek faydalıdır.

Uzun dönem sonuçlar

Deneyimli merkezlerden bildirilen uzun dönem sonuçlar, uygun hastalarda Ross ameliyatının iyi yaşam
süresi ve yaşam kalitesi sağladığını göstermektedir. Bazı çalışmalarda genç yetişkinlerde, yaşam
süresinin genel topluma yakın olduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte, yıllar içinde yeniden
müdahale ihtiyacı olabileceği unutulmamalıdır.

Ameliyat sonrası takip

Ross ameliyatı sonrası takip ömür boyu sürer ve özellikle şu konulara odaklanır:

• aort pozisyonundaki kapağın ve aort kökünün çapı
• her iki kapakta kaçak ya da darlık gelişip gelişmediği
• tansiyonun sıkı kontrolü; yüksek tansiyon otogreftin genişlemesine katkıda bulunabilir

Takip, düzenli ekokardiyografi ve gerektiğinde tomografi ya da MR ile yapılır. Tansiyonu hedef
değerlerde tutmak bu hastalarda özellikle önemlidir. İlk aylarda kan basıncının sıkı kontrolü,
otogreftin yeni yerine uyum sağlaması açısından önem taşır.

Diğer seçeneklerle karşılaştırma

Aort kapak değişiminde her seçeneğin güçlü ve zayıf yanları vardır. Mekanik kapaklar dayanıklıdır
ama kan sulandırıcı gerektirir. Biyolojik kapaklar kan sulandırıcı gerektirmeyebilir ama genç
hastalarda daha hızlı yıpranabilir; bu konuyu
protez kapak sorunları yazımızda anlattık. Kapak onarımı
ise uygun yapıdaki kapaklarda mümkündür; bkz.
aort kapak yetmezliği yazımız. Karar, hastanın yaşı, yaşam
tarzı, tercihleri ve kapağın yapısı birlikte değerlendirilerek verilir.

Sık sorulan sorular

Ross ameliyatından sonra kan sulandırıcı kullanacak mıyım?

Genellikle ömür boyu kan sulandırıcı gerekmez. İlk dönemde başka nedenlerle kısa süreli ilaç
önerilebilir.

Ross ameliyatı sonrası spor yapabilir miyim?

İyileşme tamamlandıktan sonra birçok hasta aktif yaşamına döner. Ağır zorlamalı sporlar için
hekiminizin önerisini alın.

İleride tekrar ameliyat gerekir mi?

Bazı hastalarda yıllar içinde kapaklardan birine yeniden müdahale gerekebilir. Düzenli takip bu
ihtiyacın erken fark edilmesini sağlar.

Ross ameliyatı her merkezde yapılır mı?

Hayır. Teknik olarak karmaşık bir ameliyattır ve bu konuda deneyimli ekiplerce yapılması önerilir.