Romatizmal Kalp Kapak Hastalığı: Çocuklukta Başlayan Süreç

Çocuklukta geçirilen bazı boğaz enfeksiyonları, yıllar sonra kalp kapaklarında kalıcı hasara yol
açabilir. Bu duruma romatizmal kalp hastalığı denir. Gelişmiş ülkelerde sıklığı
azalmış olsa da, ülkemizde özellikle orta ve ileri yaştaki hastalarda hâlâ önemli bir kapak hastalığı
nedenidir. Bu yazıda hastalığın nasıl geliştiğini, belirtilerini ve tedavi seçeneklerini anlatıyoruz.

Akut romatizmal ateş nedir?

Akut romatizmal ateş, belirli bir bakteri türünün (A grubu streptokok) yol açtığı boğaz
enfeksiyonundan birkaç hafta sonra ortaya çıkabilen bir iltihabi hastalıktır. Vücudun bu bakteriye
karşı ürettiği bağışıklık yanıtı, yanlışlıkla eklemleri, kalbi, cildi ve beyni etkileyebilir.
Hastalık çoğunlukla 5 ile 15 yaş arasındaki çocuklarda görülür.

Akut romatizmal ateşin belirtileri arasında gezici eklem ağrısı ve şişliği, ateş, çarpıntı, ciltte
döküntüler ve istemsiz hareketler sayılabilir. Akut romatizmal ateşte kalp tutulumu, kalp
kapaklarında iltihap şeklinde olabilir.

Romatizmal kalp hastalığı nasıl gelişir?

Kalp kapaklarında gelişen iltihap iyileşirken kapaklarda kalınlaşma, yapışma ve sertleşme bırakabilir.
Özellikle tekrarlayan ataklar bu hasarı artırır. Yıllar içinde kapaklar daralabilir ya da tam
kapanamaz hâle gelebilir. Belirtiler çoğu zaman ilk ataktan 10 ile 20 yıl sonra ortaya çıkar.

En sık etkilenen kapak mitral kapaktır. Bunu aort kapağı izler. Bazı hastalarda
birden fazla kapak birlikte tutulur. Triküspit kapak da etkilenebilir; bu konuyu
triküspit yetmezliği yazımızda anlattık.

Romatizmal mitral darlığı

Romatizmal mitral darlığı, bu hastalığın en karakteristik tablosudur. Mitral kapak yaprakçıklarının
birbirine yapışması nedeniyle kapak dar açılır. Kanın sol kulakçıktan sol ventriküle geçişi zorlaşır.
Sonuç olarak sol kulakçık genişler ve akciğerlerdeki basınç artar.

Genişleyen sol kulakçıkta atriyal fibrilasyon adı verilen ritim bozukluğu sık görülür.
Bu ritim bozukluğu, kulakçıkta pıhtı oluşumu ve inme riskini artırır. Bu nedenle mitral darlığı ve
atriyal fibrilasyonu olan hastalarda kan sulandırıcı tedavi önemlidir.

Belirtiler

• eforla başlayan, zamanla daha az eforla ortaya çıkan nefes darlığı
• yatınca nefes darlığı, gece nefes darlığıyla uyanma
• çarpıntı
• çabuk yorulma
• öksürük, nadiren kanlı balgam
• bacaklarda şişlik
• gebelik, ateşli hastalık ya da hızlı çarpıntı sırasında belirtilerin aniden artması
• ses kısıklığı ya da yutma güçlüğü (genişleyen kulakçığın basısına bağlı, nadir)

Tanı

Tanıda ekokardiyografi temel yöntemdir. Kapakların yapısı, darlık ya da yetmezliğin derecesi,
kulakçık boyutu ve akciğer basıncı değerlendirilir. Yutak yoluyla yapılan eko, özellikle kulakçıkta
pıhtı olup olmadığını görmek ve balon işlemine uygunluğu değerlendirmek için kullanılır. EKG ile ritim
değerlendirilir.

Korunma

Romatizmal kalp hastalığı büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır:

• Boğaz enfeksiyonlarının doğru tedavisi: Çocuklarda ateşli boğaz enfeksiyonlarında
  hekime başvurmak ve önerilen antibiyotiği tam süre kullanmak, romatizmal ateşi önlemede önemlidir.
• İkincil korunma: Romatizmal ateş geçirmiş kişilere, yeni atakları önlemek için
  düzenli aralıklarla koruyucu antibiyotik uygulanır. Bu tedavinin süresi hekim tarafından
  belirlenir ve aksatılmaması çok önemlidir.
• Ağız ve diş sağlığı: Hasarlı kapaklar enfeksiyona yatkındır; endokardit riskini
  azaltmak için ağız hijyeni önemlidir. Bkz. endokardit yazımız.

Tedavi seçenekleri

İlaç tedavisi

İlaçlar belirtileri hafifletmek ve komplikasyonları önlemek için kullanılır. İdrar söktürücüler
akciğerdeki sıvıyı azaltır, kalp hızını yavaşlatan ilaçlar kanın dar kapaktan geçmesi için zaman
kazandırır. Atriyal fibrilasyonu olan hastalarda kan sulandırıcılar kullanılır. Ancak ilaçlar
kapağın yapısını düzeltmez.

Balon valvüloplasti

Uygun yapıdaki mitral darlığında, kasık toplardamarından girilerek kapağa bir balon yerleştirilir ve
şişirilerek yapışık yaprakçıklar ayrılır. Bu işlem göğüs açılmadan yapılır. Kapakta ileri kireçlenme,
ciddi yetmezlik ya da kulakçıkta pıhtı varsa uygun olmayabilir.

Cerrahi tedavi

Kapak yapısı balon işlemine uygun değilse ya da birden fazla kapak tutulmuşsa cerrahi tedavi
gündeme gelir. Bazı hastalarda kapak onarımı mümkün olsa da romatizmal kapaklarda sıklıkla kapak
değişimi gerekir. Mekanik kapak takılan hastalarda ömür boyu kan sulandırıcı kullanımı gerekir; bu
konuyu INR takibi yazımızda anlattık. Atriyal
fibrilasyonu olan hastalarda aynı ameliyatta ritim bozukluğuna yönelik cerrahi işlemler de
uygulanabilir.

Gebelik ve romatizmal kapak hastalığı

Gebelikte kalbin iş yükü artar. Bu nedenle mitral darlığı olan kadınlarda belirtiler gebelikte ilk
kez ortaya çıkabilir ya da belirgin biçimde artabilir. Kapak hastalığı olan kadınların gebelik
öncesinde değerlendirilmesi, gerekiyorsa tedavinin gebelikten önce yapılması önerilir.

Uzun dönem takip

Romatizmal kalp hastalığı ilerleyici olabilir. Hafif hastalığı olanlarda bile düzenli
ekokardiyografi kontrolü gerekir. Ameliyat ya da balon işlemi yapılan hastalarda da diğer kapakların
durumu ve işlem yapılan kapağın işlevi takip edilir. Mitral kapakla ilgili diğer bir sorun olan
sarkma için mitral kapak sarkması yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocukken romatizmal ateş geçirdim, kalbim etkilenmiş olabilir mi?

Olabilir; bazen yıllarca belirti vermez. Ekokardiyografi ile kapaklarınızın değerlendirilmesi
için hekiminize danışın.

Koruyucu antibiyotiği ne kadar süre kullanmalıyım?

Süre; hastalığın ne zaman geçirildiğine, kalp tutulumu olup olmadığına ve yaşınıza göre hekim
tarafından belirlenir. Kendi başınıza bırakmayın.

Mitral darlığı için balon mu, ameliyat mı daha iyi?

Kapak yapısı uygunsa balon işlemi iyi sonuç verebilir. Kireçlenme, ciddi yetmezlik ya da pıhtı
varsa ameliyat daha uygun olabilir. Karar görüntüleme bulgularına göre verilir.

Romatizmal kalp hastalığı bulaşıcı mı?

Hayır. Kapak hastalığı bulaşmaz. Onu başlatan boğaz enfeksiyonu ise bulaşıcıdır.