Protez Kapak Sorunları: Kapak Pıhtısı, Kaçak ve Dejenerasyon

Protez kalp kapakları, milyonlarca insanın daha uzun ve daha iyi yaşamasını sağlamıştır. Çoğu hasta
kapağıyla uzun yıllar sorunsuz yaşar. Yine de bazı protez kapak sorunları ortaya çıkabilir ve erken
fark edildiğinde çoğu tedavi edilebilir. Bu yazıda mekanik ve biyolojik kapaklarda görülebilen
sorunları, belirtilerini ve takip yöntemlerini anlatıyoruz.

Protez kapak türleri

• Mekanik kapaklar: Karbon ve metal bazlı dayanıklı malzemelerden yapılır. Ömürleri
  çok uzundur ancak ömür boyu kan sulandırıcı gerektirirler. Kapanırken hafif bir tıklama sesi
  duyulabilir.
• Biyolojik kapaklar: Hayvan dokusundan hazırlanır. Kan sulandırıcı ihtiyacı çoğu
  zaman sınırlıdır ama yıllar içinde yıpranabilirler.
• Kateterle yerleştirilen kapaklar: Biyolojik doku içerir ve kasık damarından
  yerleştirilir.

Kapak trombozu (kapak pıhtısı)

Kapak trombozu, kapağın üzerinde pıhtı oluşmasıdır. En sık mekanik kapaklarda ve kan sulandırıcının
yetersiz kaldığı durumlarda görülür. Biyolojik kapaklarda da, özellikle ilk aylarda, daha hafif
biçimde görülebilir.

Pıhtı kapağın hareketini kısıtlayabilir ya da kopup başka organlara gidebilir. Olası belirtiler
şunlardır:

• yeni başlayan ya da artan nefes darlığı ve yorgunluk
• mekanik kapağın tıklama sesinde azalma ya da değişme
• inme ya da geçici inme belirtileri
• kol ya da bacakta ani soğukluk ve ağrı

Kapak trombozunun en önemli önlemi, kan sulandırıcı tedavisinin düzenli kullanılması ve INR
değerinin hedef aralıkta tutulmasıdır. Ayrıntılar için
INR takibi yazımıza bakabilirsiniz. Tedavi; pıhtının
büyüklüğüne ve hastanın durumuna göre kan sulandırıcı tedavisinin yoğunlaştırılması, pıhtı eritici
ilaçlar ya da yeniden ameliyat olabilir.

Kapak çevresi kaçak

Protez kapak ile hastanın kendi dokusu arasında küçük bir aralık kalabilir ya da zamanla oluşabilir.
Buna kapak çevresi kaçak (paravalvüler kaçak) denir. Küçük kaçaklar çoğu zaman sorun yaratmaz ve
yalnızca takip edilir. Büyük kaçaklar ise şu sorunlara yol açabilir:

• kalp yetersizliği belirtileri
• kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasına bağlı kansızlık
• idrar renginde koyulaşma

Tedavi gerektiren kaçaklarda, bazı hastalarda kateterle kapatma yapılabilir, bazılarında ise yeniden
ameliyat gerekir.

Biyolojik kapak ömrü ve dejenerasyon

Biyolojik kapaklar zamanla kalınlaşabilir, kireçlenebilir ya da yırtılabilir. Bu duruma yapısal kapak
dejenerasyonu denir. Biyolojik kapak ömrü kişiden kişiye değişir; genç hastalarda, böbrek yetmezliği
olanlarda ve bazı metabolik durumlarda yıpranma daha hızlı olabilir. İleri yaştaki hastalarda ise
kapak çoğu zaman uzun yıllar yeterli işlev görür.

Dejenerasyon genellikle yavaş gelişir ve düzenli ekokardiyografi takibiyle erken fark edilebilir.
Belirtiler, kapakta darlık ya da kaçak gelişmesine bağlı olarak nefes darlığı, çabuk yorulma ve
çarpıntıdır.

Yıpranan biyolojik kapak nasıl tedavi edilir?

Yıpranmış biyolojik kapaklarda iki temel seçenek vardır:

• Yeniden ameliyatla kapak değişimi. Tekrar ameliyatların özellikleri için
  ikinci kez kalp ameliyatı yazımıza bakabilirsiniz.
• Kapak içinde kapak işlemi: Eski biyolojik kapağın içine kateterle yeni bir kapak
  yerleştirilir. Göğüs açılmadan yapılır; uygunluk, eski kapağın boyutuna ve yapısına bağlıdır.

Protez kapak endokarditi

Protez kapakların enfeksiyonu nadir ama ciddi bir durumdur. Ateş, halsizlik ve yeni gelişen nefes
darlığı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Protez kapaklı hastalarda açıklanamayan ateş, antibiyotik
başlanmadan önce hekim tarafından değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için
endokardit yazımıza bakabilirsiniz.

Hasta ile protez uyumsuzluğu

Bazı hastalarda yerleştirilen kapağın açıklığı, hastanın vücut büyüklüğüne göre küçük kalabilir. Bu
durum kapak üzerinde basınç farkının yüksek olmasına ve belirtilerin tam düzelmemesine yol açabilir.
Cerrahlar ameliyat öncesinde bu riski değerlendirir ve gerekirse aort kökünü genişleten tekniklerle
daha büyük bir kapak yerleştirmeyi planlayabilir.

Kansızlık

Protez kapaklı hastalarda kansızlığın farklı nedenleri olabilir: kan sulandırıcıya bağlı gizli
kanamalar, demir eksikliği ya da kapak çevresi kaçağa bağlı kan hücresi parçalanması. Açıklanamayan
kansızlıkta nedenin araştırılması önemlidir.

Takip nasıl yapılır?

• Ameliyattan sonraki ilk aylarda yapılan ekokardiyografi, kapağın başlangıç değerlerini belirler.
• Sonraki kontrollerde bu değerlerle karşılaştırma yapılır.
• Biyolojik kapaklarda, özellikle ameliyattan birkaç yıl sonra, eko takibi daha sık yapılır.
• Mekanik kapaklarda INR takibi düzenli sürdürülür.
• Yeni belirti olduğunda kontrol tarihi beklenmez.

Kontrol planı için kontrol takvimi yazımıza
bakabilirsiniz.

Gebelik ve protez kapak

Protez kapağı olan kadınlarda gebelik, dikkatli planlama gerektirir. Mekanik kapaklı kadınlarda kan
sulandırıcı tedavisinin gebelik boyunca nasıl yürütüleceği, hem anne hem bebek açısından önemlidir.
Biyolojik kapaklarda ise gebelik sırasında kapak yıpranmasının hızlanabileceği bildirilmiştir. Gebelik
düşünen kadınların kalp hekimi ve kadın doğum uzmanıyla önceden görüşmesi önerilir.

Protez kapaklı hastalar için günlük öneriler

• Kapak türünüzü ve boyutunu gösteren kartı ya da raporu yanınızda taşıyın.
• Ağız ve diş sağlığınıza özen gösterin.
• Kan sulandırıcıyı düzenli kullanın ve INR kontrollerinizi aksatmayın.
• Her hekime protez kapağınızı bildirin.
• MR çekilmesi gerektiğinde kapak türünüzü görüntüleme ekibine söyleyin; günümüzdeki kapakların
  büyük çoğunluğu MR ile uyumludur.

Sık sorulan sorular

Biyolojik kapak kaç yıl dayanır?

Süre kişiden kişiye değişir. Yaş, böbrek fonksiyonu ve diğer etkenler kapak ömrünü etkiler.
Düzenli eko takibi, yıpranmanın erken fark edilmesini sağlar.

Mekanik kapağımın sesi değişti, ne yapmalıyım?

Sesin azalması ya da değişmesi kapak hareketindeki bir sorunu gösterebilir. Beklemeden hekiminize
başvurun; nefes darlığı da varsa 112’yi arayın.

Kapak içinde kapak işlemi herkese uygulanabilir mi?

Hayır. Eski kapağın türü, boyutu ve kalbin yapısı bu işlemin uygunluğunu belirler.

Protez kapakla MR çektirebilir miyim?

Günümüzdeki kapakların büyük çoğunluğu MR ile uyumludur. Yine de kapak bilgilerinizi görüntüleme
ekibine önceden bildirin.