Bağırsak Damarlarında Tıkanıklık (Mezenter İskemi)

Bağırsaklar, karın aortundan çıkan birkaç ana damarla beslenir. Bu damarlarda daralma ya da tıkanma
olduğunda bağırsaklar yeterli kan alamaz. Bu duruma mezenter iskemi denir. Yavaş
gelişen ve ani başlayan iki farklı biçimi vardır. Ani biçimi hayatı tehdit eden bir acildir. Bu yazıda
her iki tabloyu da anlatıyoruz.

Bağırsaklar nasıl beslenir?

Bağırsakları besleyen üç ana atardamar vardır. Bu damarlar birbirleriyle bağlantılar kurarak geniş bir
ağ oluşturur. Bu sayede bir damar yavaş yavaş daraldığında, diğerleri çoğu zaman bir süre
açığı kapatabilir. Yemekten sonra sindirim için bağırsakların kan ihtiyacı belirgin biçimde artar.

Kronik mezenter iskemi

Kronik mezenter iskemi, genellikle damar sertliğine bağlı olarak bu damarlardan birkaçının yavaş
yavaş daralmasıyla gelişir. Belirtiler, bağırsakların en çok kana ihtiyaç duyduğu yemek sonrası
dönemde ortaya çıkar. Bu açıdan, yürürken ortaya çıkan bacak ağrısına benzer; bacak damar hastalığı
için bacak damar tıkanıklığı yazımıza bakabilirsiniz.

Belirtiler

• Yemek sonrası karın ağrısı: Genellikle yemekten yarım saat ile bir saat sonra
  başlayan, karnın üst ya da orta kısmında, kramp tarzında ağrı.
• Yemek korkusu: Ağrıdan kaçınmak için daha az ve daha seyrek yemek.
• Açıklanamayan kilo kaybı.
• bulantı, ishal ya da kabızlık, şişkinlik

Bu belirtiler birçok sindirim sistemi hastalığıyla karışabilir. Bu nedenle hastalar sıklıkla uzun
süre farklı tetkiklerden geçer. Damar sertliği risk etkenleri olan ve açıklanamayan kilo kaybı
yaşayan kişilerde bu tanı akla getirilmelidir.

Akut mezenter iskemi

Akut mezenter iskemi, bağırsak damarlarının aniden tıkanmasıdır. Saatler içinde bağırsak dokusunun
ölmesine yol açabilir ve hayatı tehdit eder.

Nedenleri

• Emboli: Kalpten kopan bir pıhtının bağırsak damarını tıkaması. Atriyal
  fibrilasyon en sık nedendir. Benzer bir süreç bacak damarlarında da görülür; bkz.
  ani bacak damar tıkanması yazımız.
• Tromboz: Zaten daralmış bir damarda pıhtı oluşması. Önceden kronik belirtileri
  olan hastalarda görülebilir.
• Düşük akım: Ciddi kalp yetersizliği, şok ya da bazı ilaçlar nedeniyle
  bağırsaklara giden kanın azalması.
• Toplardamar trombozu: Bağırsak toplardamarlarında pıhtı oluşması.

Belirtiler

• aniden başlayan, çok şiddetli karın ağrısı
• ağrının şiddetine göre muayenede karnın görece yumuşak bulunması (erken dönemde tipiktir)
• bulantı, kusma, ishal
• ilerleyen saatlerde kanlı dışkı, karında sertlik, ateş ve genel durum bozukluğu

Özellikle ritim bozukluğu olan ve aniden şiddetli karın ağrısı başlayan bir kişide bu tanı mutlaka
düşünülmelidir.

Tanı

• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi: Hem akut hem de kronik formda temel tanı
  yöntemidir. Damarlardaki darlık ya da tıkanıklığı ve bağırsaktaki değişiklikleri gösterir.
• Doppler ultrason: Kronik formda tarama amacıyla kullanılabilir.
• Kan tahlilleri: Destekleyici bilgi verir ama tek başına tanı koydurmaz.
• Kateter anjiyografisi: Çoğu zaman tedavi ile birlikte yapılır.

Tedavi

Kronik formda

Belirti veren kronik mezenter iskemide damarın açılması önerilir; çünkü hastalık ilerleyerek ani
tıkanmaya dönüşebilir ve kilo kaybı hastayı zayıf düşürür.

• Balon ve stent: Günümüzde çoğu hastada ilk tercih edilen yöntemdir. Kasık ya da
  kol damarından girilerek yapılır, iyileşme hızlıdır.
• Açık ameliyat: Stentin uygun olmadığı ya da tekrarlayan daralmalarda, aorttan
  bağırsak damarına bypass yapılabilir.

Akut formda

Akut mezenter iskemi acil tedavi gerektirir. Damardan pıhtı önleyici başlanır, sıvı ve destek tedavisi
verilir. Ardından damar, açık ameliyatla pıhtı çıkarılarak ya da kateterle açılır. Ölmüş bağırsak
bölümleri varsa çıkarılır. Bazı hastalarda bağırsakların durumunu yeniden değerlendirmek için bir iki
gün sonra ikinci bir ameliyat planlanabilir.

Beslenme desteği

Kronik mezenter iskemisi olan hastalar çoğu zaman uzun süre yetersiz beslenmiştir. Damar açılmadan
önce ve sonra beslenmenin güçlendirilmesi, iyileşmeyi destekler. Bu dönemde az ve sık öğünler, yağı
az ve kolay sindirilebilir yiyecekler tercih edilebilir. Kilo kaybı belirginse diyetisyen desteği
alınması faydalıdır. Akut formda bağırsak bölümü çıkarılan hastalarda ise beslenme planı, kalan
bağırsak uzunluğuna göre özel olarak hazırlanır.

Tedavi sonrası

• Kronik formda damar açıldıktan sonra yemek sonrası ağrı genellikle geçer ve kilo alınmaya başlanır.
• Stent ya da greftin açık kalıp kalmadığı düzenli görüntülemelerle izlenir.
• Belirtiler geri dönerse yeniden daralma açısından değerlendirme yapılır.
• Pıhtı önleyici ve kolesterol ilaçları düzenli kullanılır.
• Sigara tamamen bırakılır; bkz. sigara yazımız.
• Emboliye bağlı durumlarda uzun süreli kan sulandırıcı gerekebilir.

Damar sertliği tek bir bölgeyle sınırlı kalmaz. Bu hastalarda boyun ve bacak damarları da
değerlendirilebilir; bkz. şah damarı ameliyatı yazımız.

Kimler risk altında?

• sigara içenler
• ileri yaştakiler
• başka damarlarında da damar sertliği olanlar
• atriyal fibrilasyonu olanlar
• ciddi kalp yetersizliği olanlar

Sık sorulan sorular

Her yemek sonrası karın ağrısı damar kaynaklı mıdır?

Hayır. Yemek sonrası ağrının en sık nedenleri sindirim sistemiyle ilgilidir. Damar kaynaklı ağrı,
özellikle risk etkenleri ve kilo kaybı olan kişilerde düşünülür.

Stent sonrası normal yemek yiyebilir miyim?

Çoğu hasta damar açıldıktan sonra rahatça yemek yiyebilir. Beslenmeyi kademeli olarak normale
döndürmek uygundur.

Akut mezenter iskemi neden bu kadar tehlikeli?

Bağırsak dokusu kansızlığa saatlerce dayanamaz. Gecikme bağırsak kaybına ve hayati tehlikeye yol
açabilir.

Bu hastalık tekrarlar mı?

Stent ya da bypass sonrasında yeniden daralma olabilir. Düzenli takip ve belirtilerin geri dönmesi
durumunda hızlı başvuru önemlidir.