Kalp Ameliyatı Sonrası Nefes Egzersizleri ve Öksürük

Kalp ameliyatından sonra akciğerlerin tam olarak açılması, iyileşmenin en önemli adımlarından
biridir. Kalp ameliyatı sonrası nefes egzersizleri, akciğer sönmesi ve zatürre gibi sorunları
önlemeye yardımcı olur. Bu yazıda egzersizlerin nasıl yapılacağını, öksürmenin neden önemli
olduğunu ve nefes egzersiz cihazının doğru kullanımını anlatıyoruz.

Neden nefes egzersizi yapılmalı?

Genel anestezi, solunum tüpü, yara ağrısı ve hareketsizlik, ameliyattan sonra akciğerlerin bir
bölümünün yeterince havalanmamasına yol açabilir. Göğüs yarasındaki ağrı nedeniyle hastalar farkında
olmadan yüzeysel nefes alır. Bu durum şu sorunlara zemin hazırlar:

• akciğerin küçük bölümlerinin sönmesi (atelektazi)
• balgamın akciğerlerde birikmesi
• zatürre
• kandaki oksijen düzeyinin düşmesi
• iyileşmenin ve hastanede kalışın uzaması

Düzenli nefes egzersizleri akciğerleri genişletir, balgamın atılmasını kolaylaştırır ve bu riskleri
azaltır. Ameliyat öncesinde sigara içen hastalarda bu egzersizler daha da önemlidir; nedenini
sigara yazımızda anlattık.

Ne zaman başlanır?

Nefes egzersizleri genellikle solunum tüpü çıkarıldıktan hemen sonra, yoğun bakımda başlar.
Fizyoterapist ya da hemşire ilk uygulamada size eşlik eder. Solunum tüpü ve uyanma süreci hakkında
bilgi için solunum cihazı yazımıza bakabilirsiniz.
Egzersizleri ameliyattan önce öğrenip denemek, sonrasında uygulamayı çok kolaylaştırır.

Derin nefes egzersizi

1. Yatakta dik oturun ya da bir sandalyede sırtınızı dayayarak oturun. Omuzlarınızı gevşetin.
2. Bir elinizi karnınızın üst kısmına koyun.
3. Burnunuzdan yavaşça ve derin bir nefes alın; karnınızın ve alt kaburgalarınızın genişlediğini hissedin.
4. Nefesinizi birkaç saniye tutun.
5. Dudaklarınızı hafifçe büzerek ağzınızdan yavaşça nefes verin.
6. Bunu birkaç kez tekrarlayın, arada normal nefes alarak dinlenin.

Bu seti gün içinde, uyanık olduğunuz her saatte bir kez yapmanız genellikle önerilir. Başınız
dönerse ara verin.

Destekli öksürük

Öksürmek, balgamın atılması için gereklidir. Göğüs yarası nedeniyle birçok hasta öksürmekten
çekinir. Yaraya destek vermek hem ağrıyı azaltır hem de göğüs kemiğini korur:

1. Bir yastığı ya da katlanmış bir havluyu göğsünüze bastırın ve kollarınızla sarın.
2. Birkaç derin nefes alın.
3. Son derin nefeste kısa bir süre tutun.
4. Yastığa bastırırken güçlü ve kısa bir öksürük yapın.

Balgam çıkarmak zorsa, “hııh” sesi çıkararak ağzı açık kısa ve güçlü nefes vermek (huff) de
yardımcı olur. Balgamın rengini gözlemleyin; renk değişikliği ya da kan varsa ekibe bildirin.

Nefes egzersiz cihazı (triflo) kullanımı

Birçok hastanede, içinde küçük toplar bulunan şeffaf bir nefes egzersiz cihazı verilir. Halk arasında
triflo olarak bilinen bu cihaz, derin ve yavaş nefes almayı teşvik eder.

1. Dik oturun ve cihazı dik tutun.
2. Normal bir nefes verin.
3. Dudaklarınızı ağızlığa sıkıca kapatın.
4. Toplar yükselecek şekilde yavaş ve derin bir nefes çekin. Amaç hızlı değil,
   yavaş ve uzun nefes almaktır.
5. Topları birkaç saniye yukarıda tutmaya çalışın.
6. Ağızlığı bırakın ve yavaşça nefes verin.
7. Birkaç kez tekrarlayın, ardından destekli öksürük yapın.

En sık yapılan hata cihaza üflemektir. Cihaz nefes çekerek kullanılır. Ağızlığı temiz tutun ve
başkasıyla paylaşmayın.

Hareket de bir nefes egzersizidir

Erken hareket, akciğerlerin açılmasına en çok yardımcı olan şeylerden biridir. Yatakta dik oturmak,
sandalyeye geçmek ve koridorda yürümek nefesi derinleştirir. Yatarken sürekli sırtüstü kalmak yerine,
ekibin önerdiği şekilde pozisyon değiştirmek de faydalıdır. Uyku pozisyonları için
uyku yazımıza bakabilirsiniz.

Omuz ve göğüs kafesi esneklik hareketleri

Ameliyattan sonra göğüs ve omuz kasları gerginleşebilir. Bu gerginlik de derin nefes almayı
zorlaştırır. Fizyoterapistinizin önerdiği hafif hareketler bu sorunu azaltabilir. Sık önerilen
hareketler şunlardır:

• omuzları yavaşça yukarı kaldırıp aşağı indirmek
• omuzları öne ve arkaya doğru küçük daireler çizerek çevirmek
• başı yavaşça sağa ve sola eğmek
• kolları göğüs hizasının altında tutarak hafifçe öne uzatmak

Bu hareketler yavaş, zorlamadan ve ağrı sınırını aşmadan yapılmalıdır. Kolları aynı anda baş
hizasının üzerine kaldırmak ve arkaya doğru zorlamak, göğüs kemiği iyileşene kadar genellikle
önerilmez. Hangi hareketlerin sizin için uygun olduğunu fizyoterapistinize sorun.

Evde devam etmek

Nefes egzersizlerini taburculuktan sonra da birkaç hafta sürdürmek önerilir. Yürüyüş süresi
arttıkça akciğerler de güçlenir. Günlük yürüyüş planı için
ilk 6 hafta rehberimize göz atabilirsiniz.

• Egzersizleri günde birkaç kez, özellikle sabah kalktığınızda ve yürüyüş sonrasında yapın.
• Öksürürken yastık kullanmayı sürdürün.
• Sigara içilen ortamlardan uzak durun.
• Yeterli sıvı alın; bu, balgamın daha kolay atılmasını sağlar (sıvı kısıtlamanız varsa ona uyun).
• Grip ve zatürre aşıları hakkında hekiminize danışın.

Ağrı egzersize engel olmamalı

Göğüs yarası ağrısı nedeniyle egzersizleri yapamıyorsanız bunu mutlaka ekibe söyleyin. Egzersizlerden
önce ağrı kesicinin zamanlaması ayarlanabilir. İyi kontrol edilen ağrı, derin nefes almanın en önemli
ön koşuludur.

Hekime bildirmeniz gereken durumlar

• ateş
• sarı-yeşil ya da kanlı balgam
• giderek artan öksürük
• nefes alırken bir tarafta batma tarzında ağrı
• eskiye göre daha kolay nefes nefese kalma

Sık sorulan sorular

Öksürürken yaram açılır mı?

Göğse yastık bastırarak öksürmek yarayı ve göğüs kemiğini korur. Öksürmekten kaçınmak ise
akciğer sorunlarına yol açabilir.

Triflo cihazında topları kaldıramıyorum, ne yapmalıyım?

Başlangıçta zorlanmak normaldir. Yavaş ve sabit bir nefes çekmeye odaklanın. Günler içinde
ilerleme olur; zorlanmaya devam ederseniz fizyoterapistinize danışın.

Nefes egzersizlerini ne kadar süre yapmalıyım?

Genellikle taburculuktan sonra birkaç hafta sürdürülmesi önerilir. Süreyi ekibiniz belirler.

Egzersiz sırasında başım dönüyor, normal mi?

Hızlı ve arka arkaya derin nefes almak baş dönmesine yol açabilir. Tekrarlar arasında normal
nefes alarak dinlenin.