Kalp Ameliyatında Kan Nakli Gerekir mi?

Kalp ameliyatı olacak hastaların ve ailelerinin sık sorduğu sorulardan biri kan ihtiyacıdır.
Kalp ameliyatında kan nakli bazı hastalarda gerekir, bazılarında ise hiç gerekmez. Bu yazıda
kararın neye göre verildiğini, kan hazırlığının nasıl yapıldığını ve kan nakli ihtiyacını azaltmak
için neler yapılabileceğini anlatıyoruz.

Kalp ameliyatında neden kan kaybı olur?

Kalp ameliyatları, büyük damarlar ve kalbin kendisi üzerinde yapılan işlemlerdir. Kalp-akciğer
makinesi kullanıldığında kanın pıhtılaşmaması için güçlü bir pıhtı önleyici verilir; ameliyat
sonunda bu etki geri çevrilir. Buna rağmen pıhtılaşma sistemi bir süre tam olarak toparlanmayabilir.
Ayrıca makinenin içindeki sıvı kanı bir miktar sulandırır.

Bu nedenlerle ameliyat sırasında ve sonrasındaki ilk saatlerde bir miktar kan kaybı beklenir.
Kaybın miktarı; ameliyatın türüne, süresine, hastanın kullandığı ilaçlara ve daha önce kalp
ameliyatı geçirip geçirmediğine göre değişir. Tekrar ameliyatlarda kanama riski genellikle daha
yüksektir; bu konuyu ikinci kez kalp ameliyatı yazımızda
ele aldık.

Ameliyat öncesi kansızlık neden önemli?

Ameliyat öncesi kansızlık (anemi), kalp ameliyatı olacak hastalarda sık görülür. Kansızlığı olan
hastalarda kan nakli ihtiyacı daha yüksektir ve iyileşme süreci daha zor olabilir. Bu nedenle
günümüzde hasta kan yönetimi adı verilen yaklaşımla, ameliyat öncesi kansızlığın
tespit edilip mümkünse düzeltilmesi önerilir.

Kansızlığın nedeni araştırılır. Demir eksikliği en sık nedenlerden biridir. Zaman varsa demir
eksikliği hekim önerisiyle ağızdan ya da damar yoluyla verilen demir ile giderilebilir. Kansızlığın
başka bir nedeni varsa, örneğin sindirim sisteminden gizli kan kaybı, bunun da ayrıca
değerlendirilmesi gerekir.

Kan hazırlığı nasıl yapılır?

Ameliyat öncesinde kan grubunuz belirlenir ve kan bankasında size uygun kanlar ayrılır. Bu işlem
çapraz karşılaştırma adı verilen testlerle yapılır. Hastane, ameliyat için gereken
kan ürünlerini önceden hazırlar.

Bazı hastanelerde hasta yakınlarından kan bağışı istenebilir. Ameliyat için kan bağışı, hastanın
kendisine doğrudan verilecek kan anlamına gelmeyebilir; çoğu zaman kan bankasının stoklarını
desteklemek için istenir. Bağış yapacak kişilerin sağlıklı olması ve bağış koşullarını karşılaması
gerekir. Bu konudaki ayrıntıları hastanenizin kan merkezinden öğrenebilirsiniz.

Kan kaybını azaltan yöntemler

Modern kalp cerrahisinde kan nakli ihtiyacını azaltmak için birçok yöntem birlikte kullanılır:

• İlaç düzenlemesi: Kanamayı artıran ilaçların uygun zamanda düzenlenmesi.
  Bu konuyu ameliyat öncesi ilaçlar yazımızda anlattık.
• Hücre kurtarma sistemleri: Ameliyat sırasında kaybedilen kanın toplanıp
  yıkanarak hastaya geri verilmesi.
• Pıhtılaşmayı destekleyen ilaçlar: Ameliyat sırasında kanamayı azaltmak için
  kullanılan bazı ilaçlar.
• Pıhtılaşma testleri: Hangi kan ürününün gerçekten gerektiğini belirleyen hızlı
  testler.
• Titiz cerrahi teknik: Kanama odaklarının ameliyat sırasında dikkatle kontrol
  edilmesi.
• Vücut ısısının korunması: Soğuma pıhtılaşmayı bozduğu için ısı dengesi
  yakından izlenir.

Kalp-akciğer makinesinin kanı nasıl etkilediğini
kalp-akciğer makinesi yazımızda anlattık.

Kan naklinin faydaları ve riskleri

Gerektiğinde yapılan kan nakli hayat kurtarıcıdır. Ciddi kan kaybında dokulara oksijen taşınmasını
sağlar ve pıhtılaşmayı destekler. Günümüzde kan ürünleri sıkı testlerden geçirilir; bu sayede
enfeksiyon bulaşma riski çok düşüktür.

Bununla birlikte kan naklinin de riskleri vardır:

• ateş, kaşıntı gibi hafif tepkiler
• nadiren ciddi alerjik tepkiler
• sıvı yüklenmesine bağlı nefes darlığı
• çok nadiren akciğer hasarı ya da uyumsuzluk tepkisi

Bu nedenle kan nakli kararı, faydası riskinden fazla olduğunda verilir. Amaç, gereksiz nakilden
kaçınırken gerekli olduğunda geciktirmemektir.

Kan nakli istemeyen hastalar

İnanç ya da kişisel nedenlerle kan nakli istemeyen hastalar bu durumu ameliyat kararı aşamasında,
olabildiğince erken bildirmelidir. Böylece ekip, kansızlığın önceden düzeltilmesi ve kan kaybını
azaltan yöntemlerin planlanması için zaman kazanır. Hangi ürünleri kabul edip hangilerini kabul
etmediğinizi açık ve yazılı biçimde belirtmeniz önemlidir. Bu tercihin ameliyat riskini nasıl
etkileyeceği de sizinle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyattan sonraki ilk saatler

Ameliyattan sonra yoğun bakımda göğüs tüplerinden gelen kan miktarı saat saat izlenir. Gelen miktar
beklenenden fazlaysa önce pıhtılaşma testleri yapılır ve eksik olan faktörler tamamlanır. Kanama
buna rağmen sürerse, küçük bir oranda hastanın yeniden ameliyathaneye alınarak kanama odağının
kontrol edilmesi gerekebilir. Bu durum ailelerde endişe yaratsa da, ekibin dikkatli izleminin bir
sonucudur ve çoğu zaman sorunsuz biçimde çözülür.

Göğüs tüplerinin ne işe yaradığını ve nasıl çıkarıldığını
göğüs tüpü yazımızda anlattık.

Ameliyat sonrası kan değerleri

Ameliyattan sonra hemoglobin değerinin bir miktar düşük olması sık görülür ve çoğu zaman haftalar
içinde kendiliğinden toparlanır. Bu dönemde halsizlik ve çabuk yorulma olabilir. Dengeli beslenme,
özellikle demir ve protein içeren besinler, toparlanmayı destekler. Hekiminiz gerekli görürse demir
tedavisi önerebilir.

Sık sorulan sorular

Kalp ameliyatında herkese kan verilir mi?

Hayır. Birçok hasta ameliyatı kan nakli olmadan atlatır. İhtiyaç; ameliyatın türüne, ameliyat
öncesi kan değerlerine ve ameliyat sırasındaki kayba göre belirlenir.

Yakınlarım kan bağışı yapmak zorunda mı?

Bu, hastanenin uygulamasına ve kan bankasının durumuna göre değişir. Hastanenizin kan merkezinden
bilgi alabilirsiniz.

Kendi kanımı önceden bağışlayıp ameliyatta kullanabilir miyim?

Bu yöntem kalp hastalarında her zaman uygun değildir, çünkü kan vermek kansızlığa yol açabilir.
Uygunluğunu hekiminizle konuşun.

Kan nakli sonrası neye dikkat etmeliyim?

Ateş, titreme, kaşıntı, nefes darlığı ya da idrar renginde koyulaşma fark ederseniz hemen
hemşirenize ya da hekiminize bildirin.