Kalp-Akciğer Makinesi Nedir? Kalp Durdurularak Yapılan Ameliyat

Açık kalp ameliyatlarının büyük bölümünde kalp bir süreliğine durdurulur. Bu sırada vücudun kan ve
oksijen ihtiyacını kalp-akciğer makinesi karşılar. Bu yazıda pompa ile kalp
ameliyatı yapılırken makinenin nasıl çalıştığını, neden kullanıldığını ve olası etkilerini
anlatıyoruz.

Kalp neden durdurulur?

Kalp, dakikada onlarca kez atan ve içi kanla dolu bir organdır. Kapak değişimi, kalp içi onarımlar
ya da aort ameliyatları gibi işlemlerde kalbin içine ulaşmak gerekir. Bypass ameliyatlarında ise çok
ince damarlara hassas dikişler atılır. Bu işlemlerin güvenle yapılabilmesi için kalbin hareketsiz
ve kansız bir alan sunması gerekir.

Kalp durdurularak ameliyat yapılabilmesi, kalp-akciğer makinesinin geliştirilmesiyle mümkün
olmuştur. Bu makine 1950’lerden bu yana sürekli gelişmiş ve bugün dünyada her gün binlerce ameliyatta
kullanılan güvenilir bir teknoloji hâline gelmiştir.

Makine nasıl çalışır?

Makinenin adı görevini özetler: hem kalbin hem de akciğerlerin işini geçici olarak üstlenir. Temel
çalışma prensibi şöyledir:

1. Kanın toplanması: Kalbe dönen kirli kan, kalbin sağ tarafına yerleştirilen bir
   kanül aracılığıyla makineye yönlendirilir.
2. Oksijenlendirme: Kan, oksijenatör adı verilen bir bölümden geçer. Burada kana
   oksijen eklenir ve karbondioksit uzaklaştırılır. Bu, akciğerlerin görevidir.
3. Isı ayarı: Kanın sıcaklığı bir ısı değiştirici ile kontrol edilir.
4. Pompalama: Oksijenlenmiş kan, bir pompa yardımıyla aorta geri verilir ve tüm
   vücuda dağıtılır. Bu da kalbin görevidir.

Makine çalışırken kanın pıhtılaşmaması için güçlü bir pıhtı önleyici verilir. Ameliyat sonunda bu
etki özel bir ilaçla geri çevrilir.

Kalp nasıl durdurulur ve yeniden çalıştırılır?

Makine dolaşımı üstlendikten sonra aort, kalbin hemen çıkışında bir klemp ile kapatılır. Ardından
kalbin damarlarına kardiyopleji adı verilen özel bir solüsyon verilir. Bu solüsyon
kalbi kısa sürede durdurur ve kalp kasını ameliyat süresince korur. Solüsyon belirli aralıklarla
tekrarlanabilir.

İşlem tamamlandığında klemp açılır ve kalbe yeniden kan gelmeye başlar. Kalp çoğu zaman kendiliğinden
atmaya başlar; bazen hafif bir elektrik uyarısı gerekir. Kalbin atışı düzene girdikçe makinenin
desteği yavaş yavaş azaltılır ve sonunda makine durdurulur.

Perfüzyon ekibi kimdir?

Kalp-akciğer makinesini perfüzyonist adı verilen, bu alanda özel eğitim almış
uzmanlar çalıştırır. Perfüzyonist; kan akış hızını, basıncı, oksijen düzeyini, vücut ısısını,
pıhtılaşma değerlerini ve kan tuzlarını sürekli izler. Cerrah ve anestezi hekimiyle sürekli iletişim
hâlinde çalışır. Ameliyatın güvenliği bu üç ekibin uyumuna bağlıdır.

Ameliyat sırasında beyin ve organlar nasıl korunur?

Makine çalışırken en önemli hedeflerden biri, beyin başta olmak üzere tüm organlara yeterli kan ve
oksijen gitmesidir. Bunun için akış hızı ve tansiyon belirli hedeflerde tutulur. Bazı merkezlerde
beyne giden oksijen, alından ölçüm yapan küçük algılayıcılarla sürekli izlenir.

Vücut ısısı gerekirse bir miktar düşürülür; bu, organların oksijen ihtiyacını azaltarak onları
korur. Aort ameliyatlarının bazılarında daha belirgin soğutma ve beyne özel kan akışı yöntemleri
uygulanabilir. Ameliyat sonunda vücut yeniden normal ısısına getirilir. Bütün bu ayarlar, ameliyat
boyunca ekip tarafından saniye saniye takip edilir.

Makinenin faydaları

• Kalp içinde yapılması gereken işlemleri mümkün kılar.
• Cerrahın hareketsiz ve kansız bir alanda hassas çalışmasını sağlar.
• Kalbin çok zayıf olduğu durumlarda ameliyat sırasında dolaşımı güvence altına alır.
• Beklenmedik durumlarda ekibe zaman kazandırır.

Olası yan etkiler

Kalp-akciğer makinesi güvenli bir teknolojidir, ancak kanın yapay yüzeylerle temas etmesi vücutta
bazı değişikliklere yol açabilir:

• İltihabi yanıt: Vücutta geçici bir iltihap tepkisi oluşabilir; ateş ya da
  sıvı birikimine neden olabilir.
• Pıhtılaşma sistemi değişiklikleri: Kanama eğilimi artabilir. Bu konuyu
  kan nakli yazımızda anlattık.
• Kanın sulanması: Makinenin içindeki sıvı nedeniyle kan değerleri geçici olarak
  düşebilir.
• Böbrek ve akciğer etkileri: Özellikle uzun süren ameliyatlarda geçici işlev
  bozuklukları görülebilir.
• Nörolojik etkiler: Nadiren inme; daha sık olarak geçici dikkat ve hafıza
  sorunları görülebilir. Bu konuyu
  unutkanlık yazımızda ele aldık.

Bu etkilerin büyük çoğunluğu geçicidir ve ekip tarafından yakından izlenir. Makinede geçen sürenin
kısa tutulması ve modern ekipman bu riskleri azaltmaya yardımcı olur.

Makine her ameliyatta kullanılır mı?

Hayır. Bazı bypass ameliyatları, kalp durdurulmadan ve makine kullanılmadan, çalışan kalpte yapılabilir.
Bu yöntemin kimler için uygun olduğunu
çalışan kalpte bypass yazımızda anlattık. Kapak ameliyatları
ve kalp içi onarımlar ise genellikle makine gerektirir. Hangi yöntemin kullanılacağı; hastalığın
türüne, damarların yapısına, hastanın genel durumuna ve cerrahın deneyimine göre belirlenir.

Hasta ve aile için pratik bilgiler

Makine kullanılan ameliyatlardan sonra ilk günlerde vücutta bir miktar ödem, kilo artışı ve halsizlik
görülebilir. Fazla sıvı, idrar söktürücü ilaçlarla ve zamanla atılır. Ameliyat süresi ve makinede
geçen süre hakkında bilgi almak isterseniz cerrahınıza sorabilirsiniz. Ameliyatın genel süresi
hakkında ameliyat süresi yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kalbim durdurulduğunda ölmüş sayılır mıyım?

Hayır. Kalp durdurulduğu sürece makine beyne ve tüm organlara kan ve oksijen göndermeye devam
eder. Bu kontrollü ve planlı bir durumdur.

Kalp makinede ne kadar süre kalabilir?

Süre ameliyatın türüne göre değişir. Ekip, işlemin güvenle tamamlanması için gereken süre boyunca
makineyi kullanır ve bu süreyi mümkün olduğunca kısa tutmaya çalışır.

Ameliyattan sonra kilo almam neden?

Makine ve ameliyat sırasında verilen sıvılar vücutta birikebilir. Bu fazlalık genellikle günler
içinde atılır.

Kalp yeniden çalışmazsa ne olur?

Çoğu kalp kendiliğinden ya da küçük bir uyarıyla çalışmaya başlar. Nadiren ek ilaç ya da destek
cihazı gerekebilir; ekip bu durumlara hazırlıklıdır.