İleri Yaşta Kalp Ameliyatı: Karar Nasıl Verilir?

Seksen yaşın üzerindeki hastalara kalp ameliyatı yapılması artık sık karşılaşılan bir durumdur.
İleri yaşta kalp ameliyatı kararında belirleyici olan yalnızca takvim yaşı değildir. Genel sağlık
durumu, günlük yaşamdaki bağımsızlık ve hastanın kendi beklentileri birlikte değerlendirilir. Bu
yazıda bu kararın nasıl verildiğini anlatıyoruz.

Yaş tek başına engel mi?

Hayır. Aynı yaştaki iki kişinin sağlık durumu çok farklı olabilir. Seksen yaşında her gün yürüyüş
yapan, kendi işlerini gören bir kişi ile yetmiş yaşında yatağa bağımlı bir kişinin ameliyat riski
aynı değildir. Bu nedenle hekimler takvim yaşından çok biyolojik yaşa, yani
vücudun gerçek dayanıklılığına bakar.

Bununla birlikte yaş ilerledikçe ameliyat riskinin arttığı da bir gerçektir. Yaşlılarda bypass
riski ve kapak ameliyatı riski; böbrek, akciğer ve beyin fonksiyonlarının daha kırılgan olması
nedeniyle gençlere göre daha yüksektir. Önemli olan, bu riskin beklenen faydayla karşılaştırılmasıdır.
Riskin nasıl hesaplandığını EuroSCORE yazımızda anlattık.

Kırılganlık nedir ve nasıl değerlendirilir?

Kırılganlık, vücudun strese karşı dayanıklılığının azalmasıdır. Kırılgan hastalarda ameliyat sonrası
komplikasyonlar, uzun hastanede kalış ve bağımsızlığın kaybı daha sık görülür. Kırılganlığı
değerlendirmek için bazı basit ölçütler kullanılır:

• yürüme hızı ve belirli bir mesafeyi yürüyebilme
• el kavrama gücü
• son aylarda istemsiz kilo kaybı
• sürekli yorgunluk hissi
• giyinme, yıkanma, yemek yeme gibi günlük işleri tek başına yapabilme
• hafıza ve dikkat durumu
• beslenme durumu

Bu değerlendirme, risk hesaplama skorlarının gözden kaçırabileceği önemli bilgiler sağlar.

Karar sürecinde sorulan sorular

İleri yaştaki bir hasta için ameliyat kararı verilirken şu sorular birlikte yanıtlanır:

1. Ameliyat yapılmazsa ne olur? Hastalığın doğal seyri, yaşam süresi ve kalitesi
   açısından ne beklenir?
2. Ameliyat hangi şikâyetleri giderecek? Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma
   gibi şikâyetlerde ne kadar düzelme beklenir?
3. Ameliyatın riski ne kadar? Genel risk skorları ve kişisel durum birlikte ele
   alınır.
4. İyileşme ne kadar sürer? Hasta eski bağımsızlığına dönebilecek mi?
5. Başka seçenek var mı? Kapalı yöntemler ya da ilaç tedavisi uygun mu?
6. Hastanın kendi hedefleri neler? Uzun yaşamak mı, şikâyetsiz yaşamak mı,
   bağımsızlığını korumak mı?

Bu sorular çoğu zaman kardiyolog, kalp cerrahı ve gerekirse diğer uzmanlardan oluşan bir kalp ekibi
tarafından değerlendirilir.

Ameliyatsız seçenekler

İleri yaştaki hastalarda bazı durumlarda açık ameliyat yerine kapalı yöntemler öne çıkabilir.
Örneğin aort kapak darlığında kasık damarından yapılan kapak yerleştirme işlemi, koroner damar
hastalığında stent ya da bazı mitral kapak sorunlarında kateterle yapılan onarım yöntemleri
değerlendirilebilir.

Bu yöntemler daha az yıpratıcıdır, ancak her hasta için uygun değildir ve kendi riskleri vardır.
Kapalı yöntemin mi açık ameliyatın mı daha uygun olduğu; damar yapısına, kapak özelliklerine ve
eşlik eden sorunlara göre belirlenir. Bazı hastalarda ise en doğru seçenek ilaç tedavisiyle
izlemdir.

Ailenin karardaki yeri

İleri yaştaki hastalarda karar sürecine aile üyelerinin katılması sık görülür ve çoğu zaman
faydalıdır. Ancak son söz, karar verme yetisi yerinde olan hastanın kendisine aittir. Aile
üyelerinin kendi kaygılarıyla hastanın isteklerini ayırt etmesi önemlidir. Bazı hastalar uzun
yaşamaktan çok evde, kendi düzeninde yaşamayı önemser; bazıları ise şikâyetlerinden kurtulmak için
daha yüksek bir riski kabul edebilir.

Görüşmelere hastayla birlikte bir ya da iki yakının katılması, bilgilerin doğru anlaşılmasını
kolaylaştırır. Sorulacak soruları önceden yazmak ve cevapları not almak, sonradan aile içinde
yaşanabilecek belirsizlikleri azaltır.

Ameliyat kararı verilirse: hazırlık

İleri yaşta ameliyat öncesi hazırlık, iyileşmeyi belirgin biçimde etkileyebilir:

• beslenmenin güçlendirilmesi, özellikle yeterli protein alımı
• hekimin izin verdiği ölçüde düzenli hareket
• kansızlık varsa nedeninin araştırılıp düzeltilmesi
• kullanılan ilaçların sadeleştirilmesi
• gözlük, işitme cihazı ve protezlerin hastaneye getirilmesi
• evde bakım ve refakat planının önceden yapılması

Ameliyat sonrası dikkat edilmesi gerekenler

Yaşlı hastalarda ameliyat sonrası dönemde bazı sorunlar daha sık görülür. Bunlardan biri geçici
kafa karışıklığıdır (deliryum). Tanıdık yüzlerin yanında olması, gözlük ve işitme cihazının
kullanılması ve gece gündüz düzeninin korunması bu riski azaltmaya yardımcı olur. Ayrıntılar için
deliryum yazımıza bakabilirsiniz.

Düşme riski, iştahsızlık, idrar yolu enfeksiyonu ve kas kaybı da yakından izlenmelidir. Erken
hareket ve fizyoterapi, bağımsızlığın korunmasında önemli rol oynar. Aile desteği bu dönemde çok
değerlidir; refakatçi rehberimiz yol gösterici olabilir.

Kimler için ameliyat daha riskli olabilir?

• ileri derecede kırılgan ve günlük işlerinde bağımlı hastalar
• ciddi böbrek ya da akciğer hastalığı olanlar
• ilerlemiş bunama tanısı olanlar
• yaşam süresini kısıtlayan başka ciddi hastalığı bulunanlar

Bu durumlar ameliyatı mutlaka engellemez, ancak kararın çok dikkatli verilmesini gerektirir.

Sık sorulan sorular

80 yaşında kalp ameliyatı olunur mu?

Uygun hastalarda olunabilir. Karar yaşa göre değil, genel sağlık durumu, kırılganlık ve beklenen
faydaya göre verilir.

Yaşlı hastalarda iyileşme ne kadar sürer?

İyileşme gençlere göre genellikle daha uzundur. Hastanede kalış ve evde toparlanma süresi kişiden
kişiye değişir; fizyoterapi ve aile desteği süreci kısaltabilir.

Ameliyatı reddedersek ne olur?

Bu karar hastanın hakkıdır. Ameliyat yapılmazsa hastalığın nasıl seyredebileceği ve hangi
tedavilerin uygulanabileceği ekiple ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Kapalı yöntemler yaşlılar için her zaman daha mı iyi?

Her zaman değil. Kapalı yöntemler daha az yıpratıcıdır ama her hastaya uygun değildir. Seçim
damar ve kapak yapısına göre kalp ekibi tarafından yapılır.