Kalp Ameliyatı Riski Nasıl Hesaplanır? EuroSCORE Nedir?

Ameliyat öncesi görüşmede “riskiniz yüzde şu kadar” gibi bir ifade duymuş olabilirsiniz. Kalp
ameliyatı riski, çeşitli skorlama sistemleriyle tahmin edilir. Bunların en bilineni
EuroSCORE‘dur. Bu yazıda EuroSCORE nedir, hangi bilgileri kullanır ve sonucu nasıl
anlamak gerekir, sade bir dille anlatıyoruz.

Risk skoru ne işe yarar?

Risk skorları, binlerce hastanın verilerinden yola çıkılarak geliştirilmiş hesaplama araçlarıdır.
Benzer özelliklere sahip hastalarda ameliyat sonrası ilk dönemde ölüm riskinin yaklaşık olarak ne
kadar olduğunu tahmin ederler. Bu bilgi birkaç amaçla kullanılır:

• hastaya ve ailesine riskin anlaşılır biçimde anlatılması
• açık ameliyat ile kapalı yöntemler arasında seçim yapılırken yol gösterilmesi
• kalp ekibinin karar sürecinde ortak bir dil oluşturulması
• hastanelerin sonuçlarının hasta riskine göre karşılaştırılabilmesi

EuroSCORE nedir?

EuroSCORE (European System for Cardiac Operative Risk Evaluation), Avrupa’da geliştirilmiş bir kalp
ameliyatı risk skorudur. İlk sürümü 1990’ların sonunda yayımlanmış, daha sonra güncel verilerle
yenilenerek EuroSCORE II adını almıştır. Günümüzde yaygın olarak EuroSCORE II
kullanılır. Amerika’da geliştirilen STS skoru da benzer amaçla kullanılan bir başka
önemli araçtır.

Hesaplamada hangi bilgiler kullanılır?

EuroSCORE II; hastaya, kalbe ve ameliyata ait bilgileri bir araya getirir:

Hastaya ait bilgiler

• yaş ve cinsiyet
• böbrek fonksiyonu
• kalp dışındaki damarlarda ciddi hastalık
• hareket kısıtlılığı
• daha önce kalp ameliyatı geçirmiş olmak
• kronik akciğer hastalığı
• aktif endokardit
• ameliyat öncesi kritik durum (örneğin solunum cihazına bağlı olmak)
• insülin kullanan diyabet

Kalbe ait bilgiler

• nefes darlığının derecesi
• dinlenme sırasında göğüs ağrısı
• kalbin pompalama gücü
• yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi
• akciğer damarlarındaki basınç

Ameliyata ait bilgiler

• ameliyatın aciliyeti
• ameliyatın büyüklüğü (tek işlem mi, birden fazla işlem mi)
• göğüs aortuna ameliyat yapılıp yapılmayacağı

Bu bilgilerin çoğu, ameliyat öncesi tetkiklerle belirlenir. Böbrek fonksiyonunun önemini
böbrek hastalığı yazımızda, önceki kalp
ameliyatının etkisini ikinci kez kalp ameliyatı yazımızda
anlattık.

Sonuç nasıl yorumlanır?

EuroSCORE II sonucu yüzde olarak verilir. Örneğin yüzde 2 sonucu, bu özelliklere sahip 100 hastadan
yaklaşık 2’sinin ameliyat sonrası dönemde kaybedilebileceğini, 98’inin ise bu dönemi atlatacağını
tahmin eder. Bu bir kesinlik değil, istatistiksel bir tahmindir.

Genel olarak düşük, orta ve yüksek risk grupları tanımlanır. Ancak bu sınırlar kesin çizgiler
değildir; yüksek riskli bir hasta için de ameliyat en iyi seçenek olabilir, düşük riskli bir hasta
için de başka bir yöntem daha uygun olabilir.

Kalp ameliyatı ölüm riski ne kadar?

Bu soru hastaların en çok çekinerek sorduğu sorudur ve tek bir cevabı yoktur. Planlı yapılan ve
eşlik eden ciddi hastalığı olmayan bir hastada risk genellikle düşüktür. Acil ameliyatlarda, kalbin
pompalama gücünün çok azaldığı durumlarda, ileri yaşta ve birden fazla organ sorunu olan hastalarda
risk belirgin biçimde yükselir.

Bu nedenle internette okunan ortalama rakamlar kişisel durumu yansıtmaz. Sizin için geçerli olan
rakamı ancak sizin tetkikleriniz ve muayene bulgularınız üzerinden yapılan hesaplama gösterebilir.
Rakamı öğrenmek istemeniz de istememeniz de doğaldır; bu konudaki tercihinizi ekibinize
söyleyebilirsiniz.

Risk skorlarının sınırları

Risk skorları çok değerli araçlardır, ancak her şeyi ölçemezler:

• Kırılganlığı tam yansıtmazlar. Aynı yaşta iki kişinin dayanıklılığı çok farklı
  olabilir. Bu konuyu ileri yaşta kalp ameliyatı
  yazımızda ele aldık.
• Bazı özel durumları içermezler. Örneğin göğüs duvarına daha önce ışın tedavisi
  almış olmak, karaciğer hastalığı ya da çok kireçlenmiş aort gibi durumlar skorda yer almayabilir.
• Yalnızca erken dönem ölüm riskini tahmin ederler. İnme, böbrek yetmezliği ya da
  uzun hastanede kalış gibi diğer sorunları doğrudan göstermezler (STS skoru bunların bir kısmını
  ayrıca hesaplar).
• Ameliyat yapılmamasının riskini göstermezler. Karar verirken hastalığın kendi
  seyri de hesaba katılmalıdır.
• Ekip deneyimini yansıtmazlar. Sonuçlar merkeze ve ekibe göre değişebilir.

Kararın asıl sahibi kim?

Risk skoru bir karar aracı değil, bir yol göstericidir. Nihai karar; skor, muayene bulguları,
görüntüleme sonuçları, hekimin deneyimi ve en önemlisi hastanın kendi beklentileri birlikte
değerlendirilerek verilir. Riskinizi öğrendiğinizde şu soruları sormak faydalı olur:

• Bu risk benim durumumda neyi ifade ediyor?
• Ameliyat olmazsam önümüzdeki dönemde nasıl bir risk bekleniyor?
• Başka bir yöntem düşünülürse risk nasıl değişir?
• Bu riski azaltmak için benim yapabileceğim bir şey var mı?

Riski azaltmak için neler yapılabilir?

Skordaki bazı etkenler değiştirilemez, ancak hazırlık dönemi ameliyat sonucunu olumlu etkileyebilir:
sigarayı bırakmak, kansızlığı düzeltmek, şeker kontrolünü iyileştirmek, beslenmeyi güçlendirmek ve
enfeksiyon odaklarını temizlemek bunlardan bazılarıdır. Bu adımları
ilk hafta rehberimizde özetledik.

Sık sorulan sorular

EuroSCORE’u kendim hesaplayabilir miyim?

Hesaplama aracı herkese açıktır, ancak doğru sonuç için tetkik bulgularının doğru yorumlanması
gerekir. Sonucu hekiminizle birlikte değerlendirmeniz en doğrusudur.

Riskim yüksek çıktı, ameliyat olamaz mıyım?

Yüksek risk ameliyatı tek başına engellemez. Ameliyat yapılmamasının riski daha yüksekse ameliyat
yine en iyi seçenek olabilir. Kapalı yöntemler de değerlendirilebilir.

Düşük risk hiçbir sorun yaşanmayacağı anlamına mı gelir?

Hayır. Düşük risk, sorun ihtimalinin düşük olduğunu gösterir ama sıfır değildir. Her ameliyatta
dikkat ve izlem gerekir.

EuroSCORE ile STS skoru arasındaki fark nedir?

İkisi de benzer amaçla kullanılır. STS skoru farklı bir veri tabanına dayanır ve ölüm dışında
bazı komplikasyonların riskini de ayrıca hesaplar.