Diyabetli Hastada Bypass: Şeker Kontrolü Neden Bu Kadar Önemli?

Koroner bypass ameliyatı olan hastaların önemli bir bölümünde diyabet de vardır. Diyabetli hastada
bypass, doğru hazırlık ve iyi şeker kontrolüyle başarıyla yapılabilir. Bu yazıda şeker
hastalığının ameliyatı nasıl etkilediğini, ameliyat öncesi ve sonrası dönemde nelere dikkat
edildiğini ve evde neler yapabileceğinizi anlatıyoruz.

Diyabet ve koroner damar hastalığı

Diyabet, damar sertliğini hızlandıran önemli bir etkendir. Diyabetli hastalarda koroner damar
hastalığı genellikle daha yaygındır; birden fazla damarı ve damarların uzun bölümlerini tutabilir.
Bu nedenle diyabetli ve çok damarlı hastalığı olan kişilerde bypass ameliyatı sıklıkla tercih edilen
bir tedavi yöntemidir. Büyük çalışmalar, bu hasta grubunda bypassın uzun dönem sonuçlarının güçlü
olduğunu göstermiştir.

Öte yandan diyabet, ameliyat sonrası dönemde bazı sorunların daha sık görülmesine yol açabilir.
İyi haber şu ki bu risklerin önemli bir kısmı, kan şekerinin iyi kontrol edilmesiyle azaltılabilir.

Şeker kontrolü neden bu kadar önemli?

Yüksek kan şekeri vücudun iyileşme yeteneğini birkaç yoldan olumsuz etkiler:

• Yara iyileşmesi yavaşlar. Göğüs kemiği ve bacaktaki damarın alındığı yara geç
  kapanabilir.
• Enfeksiyon riski artar. Yüksek şeker, bağışıklık hücrelerinin işlevini
  zayıflatır.
• Böbrekler zorlanabilir. Diyabetli hastalarda böbrek fonksiyonları zaten
  etkilenmiş olabilir.
• Hastanede kalış uzayabilir.

Diyabetle ilişkili böbrek sorunları ve ameliyat üzerine etkileri için
böbrek hastalığı yazımıza bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesi hazırlık

Ameliyat öncesinde diyabetin genel kontrolü değerlendirilir. Bunun için en sık kullanılan tahlil
HbA1c değeridir; son iki üç aylık kan şekeri ortalamasını yansıtır. HbA1c değeri
yüksekse ve ameliyatın aciliyeti izin veriyorsa, şeker kontrolünün iyileştirilmesi için bir süre
tanınabilir. Acil durumlarda ise ameliyat geciktirilmez, şeker hastanede sıkı biçimde kontrol altına
alınır.

Ameliyat öncesi dönemde şu konular gözden geçirilir:

• kullanılan ağızdan şeker ilaçları ve insülin türleri
• kan şekeri ölçüm sonuçlarınız ve sık düşme ya da yükselme olup olmadığı
• böbrek fonksiyonları, göz ve sinir tutulumu
• ayaklarda yara, his kaybı ya da dolaşım sorunu
• beslenme alışkanlıkları

Bazı şeker ilaçları ameliyat öncesinde bir süre durdurulabilir; insülin dozları ise ameliyat
sabahı için yeniden düzenlenir. Bu kararları yalnızca hekiminiz verir. Ayrıntılar için
ameliyat öncesi ilaçlar yazımıza bakabilirsiniz.

Ameliyat sırasında ve yoğun bakımda

Kalp ameliyatının stresi, kullanılan bazı ilaçlar ve kalp-akciğer makinesi, diyabeti olmayan
hastalarda bile kan şekerini yükseltebilir. Diyabetli hastalarda bu etki daha belirgindir. Bu nedenle
ameliyat sırasında ve yoğun bakımda kan şekeri sık aralıklarla ölçülür. Gerektiğinde damar yoluyla
sürekli insülin verilir. Amaç, kan şekerini ne çok yüksek ne de çok düşük olacak şekilde belirli bir
aralıkta tutmaktır. Çok sıkı kontrol de düşük şeker riskini artırabileceğinden dengeli bir hedef
belirlenir.

Serviste ve taburculuk öncesi

Hasta yemeye başladıktan sonra damar yolundan verilen insülin, yavaş yavaş iğne ya da ağızdan
alınan ilaçlara geçirilir. Ameliyattan sonra iştah azalabilir; bu da kan şekerini etkiler. İştah
sorunlarıyla ilgili önerileri
iştahsızlık yazımızda bulabilirsiniz.

Taburcu olmadan önce şu konuların netleşmesi gerekir:

• evde kullanacağınız şeker ilaçları ve insülin dozları
• kan şekerini ne sıklıkla ölçeceğiniz
• hangi değerlerde hekiminizi aramanız gerektiği
• düşük şeker belirtileri ve bu durumda ne yapacağınız
• diyabet hekiminizle ne zaman görüşeceğiniz

Yara bakımı ve ayak sağlığı

Diyabetli hastalarda yaraların her gün dikkatle kontrol edilmesi gerekir. Kızarıklık, şişlik,
akıntı, kötü koku ya da yara kenarlarında açılma fark ederseniz hekiminize başvurun. Bypass için
bacaktan damar alındıysa bu bölgedeki şişlik ve yara iyileşmesi hakkında
bacak şişliği yazımıza göz atabilirsiniz.

Diyabetli hastalarda ayaklarda his kaybı olabileceği için küçük yaralar fark edilmeyebilir. Her gün
ayaklarınızı kontrol edin, rahat ayakkabı giyin ve çıplak ayakla yürümeyin.

Uzun dönemde şeker kontrolü

Bypass ameliyatı damarları yeniden besler, ancak damar sertliğine yol açan süreci durdurmaz. Uzun
dönem başarı için diyabetin iyi yönetilmesi şarttır. Bunun için:

• düzenli kan şekeri takibi ve HbA1c kontrolü
• dengeli beslenme, lifli gıdalar ve rafine şekerden kaçınma
• kardiyak rehabilitasyon programına katılım ve düzenli yürüyüş
• sigaranın tamamen bırakılması
• tansiyon ve kolesterolün hedef değerlerde tutulması

Günümüzde bazı yeni kuşak şeker ilaçlarının kalp ve böbrek açısından ek faydaları olduğu
bilinmektedir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğunu diyabet hekiminiz ve kalp hekiminiz birlikte
belirler.

Kimler daha yakından izlenmeli?

• HbA1c değeri yüksek olanlar
• insülin kullananlar ve sık düşük şeker yaşayanlar
• böbrek hastalığı olanlar
• kilo fazlalığı olan ve ayağında yara öyküsü bulunanlar

Sık sorulan sorular

Şekerim yüksekse ameliyat ertelenir mi?

Planlı ameliyatlarda şeker kontrolünü iyileştirmek için kısa bir süre tanınabilir. Acil
ameliyatlarda ise ertelenmez; şeker hastanede kontrol altına alınır.

Ameliyattan sonra insüline mi geçeceğim?

Hastanede geçici olarak insülin kullanılması sık görülür. Evde nasıl bir tedaviyle devam
edeceğiniz, ameliyat öncesi tedavinize ve şeker değerlerinize göre belirlenir.

Diyabetliler için bypass mı stent mi daha iyi?

Çok damarlı hastalığı olan diyabetlilerde bypassın uzun dönem sonuçları güçlüdür. Ancak karar
damar yapısı ve genel duruma göre kalp ekibi tarafından verilir.

Bypass sonrası kan şekeri neden yükseliyor?

Ameliyat stresi, bazı ilaçlar ve hareketsizlik şekeri geçici olarak yükseltebilir. İyileşme
ilerledikçe değerler genellikle düzene girer.