Çalışan Kalpte Bypass: Kimler İçin Uygun?

Bypass ameliyatlarının çoğu kalp-akciğer makinesi kullanılarak ve kalp durdurularak yapılır. Ancak
bazı hastalarda bypass, kalp atmaya devam ederken de yapılabilir. Bu yönteme
çalışan kalpte bypass ya da pompasız bypass denir. Bu yazıda yöntemin nasıl
uygulandığını, kimler için uygun olduğunu ve sınırlarını anlatıyoruz.

Çalışan kalpte bypass nedir?

Bu yöntemde kalp-akciğer makinesi kullanılmaz ve kalp durdurulmaz. Kalp atmaya ve vücuda kan
pompalamaya devam eder. Cerrah, stabilizatör adı verilen özel bir cihazla kalbin
yalnızca dikiş atılacak küçük bölümünü sabitler. Bypass yapılacak damara geçici olarak kan akışı
durdurulur ya da içine ince bir tüp yerleştirilerek alan kansız tutulur. Ardından yeni damar, tıkalı
bölgenin ötesine dikilir.

İngilizcede “off-pump” olarak adlandırılan bu yöntem, 1990’lardan itibaren yaygınlaşmıştır. Cerrahi
teknik ve cihazlardaki gelişmeler sayesinde bugün deneyimli merkezlerde güvenle uygulanmaktadır.

Makineli bypasstan farkı nedir?

Klasik bypassta kalp durdurulur ve dolaşımı kalp-akciğer makinesi üstlenir. Bu yöntemin ayrıntılarını
kalp-akciğer makinesi yazımızda anlattık. İki yöntemin temel
farkları şöyle özetlenebilir:

• Makine: Çalışan kalpte bypassta kullanılmaz.
• Aortun kapatılması: Klasik yöntemde aort klemplenir; çalışan kalpte bypassta bu
  adım çoğu zaman gerekmez ya da daha sınırlı uygulanır.
• Çalışma alanı: Klasik yöntemde kalp hareketsizdir; çalışan kalpte ise cerrah
  hareket eden bir yüzeyde çalışır. Bu, teknik olarak daha zordur.
• Deneyim: Çalışan kalpte bypass, bu yöntemde özel deneyim gerektirir.

Olası avantajlar

Makinenin vücutta yol açabileceği iltihabi yanıt ve pıhtılaşma değişiklikleri bu yöntemde daha az
görülür. Ayrıca kireçlenmiş aortun klemplenmesinden kaçınılabilir. Çalışmalarda bazı hasta
gruplarında şu faydalar bildirilmiştir:

• daha az kan kaybı ve kan nakli ihtiyacı
• ameliyat sonrası erken dönemde daha az böbrek fonksiyon bozukluğu
• kireçlenmiş aortu olan hastalarda aort kaynaklı inme riskinin azaltılabilmesi
• bazı hastalarda solunum cihazından daha erken ayrılma

Bununla birlikte büyük karşılaştırmalı çalışmalar, uzun dönemde yaşam süresi ve ciddi kalp olayları
açısından iki yöntem arasında genel olarak belirgin bir fark göstermemiştir. Yani her iki yöntem de
uygun hastada ve deneyimli ellerde iyi sonuç verir.

Sınırları ve olası dezavantajları

• Kalbin arka yüzündeki damarlara ulaşmak, kalp atarken daha zordur.
• Çok ince, yaygın kireçlenmiş ya da kalp kasının içine gömülü damarlarda teknik zorluk artar.
• Bazı çalışmalarda, deneyimin sınırlı olduğu durumlarda greftlerin uzun dönem açıklığının daha
  düşük olabileceği ve eksik bypass riskinin arttığı bildirilmiştir.
• Ameliyat sırasında kalp ritmi ya da tansiyon bozulursa, güvenlik için makineye geçilmesi
  gerekebilir. Bu, planlı bir önlemdir.

Kimler için uygun?

Çalışan kalpte bypass kararı hastaya özgü olarak verilir. Aşağıdaki durumlarda yöntem daha fazla
öne çıkabilir:

• aortu ileri derecede kireçlenmiş hastalar
• böbrek fonksiyonu azalmış hastalar
• ileri yaştaki ve kırılgan hastalar
  (ileri yaşta kalp ameliyatı)
• ciddi akciğer hastalığı olanlar
• kan ürünü kabul etmeyen hastalar
• bypass yapılacak damarların yapısı ve yerleşimi uygun olanlar

Kimler için daha az uygun olabilir?

• eşzamanlı kapak ameliyatı ya da kalp içi onarım gerekenler
• kalbin pompalama gücü ameliyat sırasında hareket ettirilmeye dayanamayacak kadar düşük olanlar
• ritmi çok kararsız olan hastalar
• damarları çok ince ya da kalp kasına gömülü olanlar

Ameliyat sonrası süreç farklı mı?

Ameliyat sonrası bakım genel olarak benzerdir. Göğüs kemiği iki yöntemde de açılır; bu nedenle
göğüs kemiğinin iyileşmesi için gereken önlemler aynıdır. Bazı hastalar çalışan kalpte bypass
sonrası yoğun bakımdan daha erken çıkabilir, ancak bu kişiden kişiye değişir. Taburculuk sonrası
ilaçlar, kontroller ve yaşam tarzı değişiklikleri her iki yöntemde de aynı önemi taşır.

Diyabetli hastalarda şeker kontrolü, hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, iyileşmeyi etkileyen
önemli bir etkendir. Ayrıntılar için
diyabetli hastada bypass yazımıza bakabilirsiniz.

Karar kimin elinde?

Hangi bypass yönteminin kullanılacağı, internette okunan genel bilgilere göre değil, sizin damar
haritanıza ve genel durumunuza göre belirlenir. Anjiyografi görüntüleri, aortun durumunu gösteren
tetkikler, kalbin pompalama gücü ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir. Cerrahın bu
yöntemdeki deneyimi de kararın önemli bir parçasıdır.

Bazı merkezler çoğu hastada çalışan kalpte bypassı tercih ederken, bazıları bunu seçilmiş hastalara
uygular. İki yaklaşım da bilimsel olarak kabul görmektedir. Her iki yöntemde de amaç aynıdır:
kalp kasına yeterli kan gitmesini sağlamak. Önemli olan, sizin için planlanan yöntemin
gerekçesini anlamanız ve aklınıza takılan soruları açıkça sormanızdır.

Cerrahınıza sorabileceğiniz sorular

• Benim ameliyatım hangi yöntemle yapılacak ve neden?
• Çalışan kalpte bypass benim için uygun mu?
• Ameliyat sırasında makineye geçilmesi gerekebilir mi?
• Kaç bypass yapılması planlanıyor ve hangi damarlar kullanılacak?

Sık sorulan sorular

Çalışan kalpte bypass daha mı güvenli?

Bazı hasta gruplarında avantajları vardır, ancak genel olarak iki yöntemin uzun dönem sonuçları
benzerdir. Hangisinin sizin için daha uygun olduğunu cerrahınız belirler.

Bu yöntemde göğüs açılmıyor mu?

Çoğu zaman göğüs kemiği yine açılır. Yöntemin farkı, kalbin durdurulmaması ve makinenin
kullanılmamasıdır.

Ameliyat sırasında makineye geçilirse bu kötü bir işaret mi?

Hayır. Bu, güvenlik için önceden planlanmış bir seçenektir. Kalp ritmi ya da tansiyon kararsız
hâle gelirse ekip hastanın güvenliği için bu yolu seçer.

Çalışan kalpte bypass sonrası iyileşme daha mı kısa?

Bazı hastalar daha hızlı toparlanabilir, ancak göğüs kemiğinin iyileşme süresi iki yöntemde de
benzerdir.