Bypass Sonrası Bacakta Şişlik ve Yara: Ne Normal, Ne Değil?

Bypass ameliyatında sıklıkla bacaktaki bir toplardamar, yani safen ven, kullanılır. Bu nedenle
birçok hasta göğüs yarasının yanı sıra bacakta da bir yara ile taburcu olur. Bypass sonrası bacakta
şişlik oldukça sık görülür ve çoğu zaman zararsızdır. Bu yazıda neyin normal olduğunu, nasıl bakım
yapılacağını ve hangi belirtilerin önemli olduğunu anlatıyoruz.

Bacaktan neden damar alınır?

Bypass ameliyatında tıkalı koroner damarların ötesine kan taşımak için başka damarlar kullanılır.
Göğüs duvarındaki atardamar çoğu hastada ilk tercihtir. Birden fazla bypass gerektiğinde ek olarak
bacaktaki safen ven ya da koldaki bir atardamar kullanılabilir.

Safen ven, bacağın iç yüzünde deriye yakın seyreden uzun bir toplardamardır. Bacakta birçok başka
toplardamar bulunduğu için bu damarın alınması, bacağın kan dolaşımını zamanla dengeleyen diğer
damarlar tarafından karşılanır. Damar; uzun tek bir kesiyle, birkaç küçük kesiyle ya da kapalı
(endoskopik) yöntemle alınabilir. Kapalı yöntemde yara daha küçüktür.

Bacak neden şişer?

Safen ven alındıktan sonra bacaktan kalbe dönen kanın bir bölümü diğer toplardamarlara yönlenir.
Bu yeni düzene alışma sürecinde bacakta, özellikle ayak bileği ve baldırda şişlik görülebilir.
Ayrıca yaranın çevresindeki doku ödemi ve lenf dolaşımındaki geçici değişiklikler de şişliğe katkıda
bulunur.

Şişlik genellikle gün boyunca artar, gece yatınca azalır. Haftalar içinde yavaş yavaş hafifler.
Bazı hastalarda birkaç ay sürebilir.

Safen yarasında normal kabul edilenler

• yara çevresinde hafif morarma
• yara boyunca sertlik ya da hafif kabarıklık
• dizin iç tarafında ya da baldırda uyuşukluk ve karıncalanma (yakındaki küçük sinirlerin
  etkilenmesine bağlı, çoğu zaman aylar içinde azalır)
• ilk günlerde az miktarda berrak ya da hafif pembe sızıntı
• kaşıntı

Şişliği azaltmak için neler yapılabilir?

• Bacağı yükseltin: Otururken bacağınızı bir tabure ya da minderle kalp
  seviyesine yakın bir yüksekliğe kaldırın.
• Uzun süre bacak sarkıtarak oturmayın: Otururken aralarda kalkıp yürüyün.
• Bacak bacak üstüne atmayın.
• Düzenli yürüyün: Baldır kasları, toplardamar dönüşüne yardım eden bir pompa gibi
  çalışır.
• Ayak bileği egzersizleri: Otururken ayak uçlarını yukarı aşağı hareket ettirmek
  dolaşımı destekler.
• Çorap: Hekiminiz önerdiyse bası çorabı kullanın. Doğru seçim ve giyme için
  varis çorabı yazımıza bakabilirsiniz.
• Tuz tüketimini sınırlayın.

Yara bakımı

• Yarayı temiz ve kuru tutun.
• Duş izni verildiyse yarayı sabunlu suyla nazikçe yıkayın, ovmadan kurulayın.
• Küvette uzun süre oturmaktan ve havuza girmekten yara tam kapanana kadar kaçının.
• Yaraya krem, pudra ya da bitkisel karışım sürmeyin.
• Dar ve yarayı sıkan giysiler yerine bol giysiler tercih edin.
• Yarayı her gün kontrol edin; bacağın arka tarafı için bir aynadan ya da yakınınızdan yardım alın.

Diyabetli hastalarda bacak yarasının iyileşmesi daha yavaş olabilir. Bu konuyu
diyabetli hastada bypass yazımızda ele aldık.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler

Aşağıdaki belirtiler normal iyileşmenin dışında olabilir ve hekime bildirilmelidir:

• Enfeksiyon belirtileri: Yarada giderek artan kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve
  ağrı; bulanık, sarı-yeşil ya da kötü kokulu akıntı; ateş.
• Yara ayrılması: Yara kenarlarının açılması.
• Sıvı birikimi: Yara altında yumuşak, giderek büyüyen bir şişlik.
• Tek taraflı ve ani artan şişlik: Özellikle baldırda ağrı, sertlik ve sıcaklıkla
  birlikteyse derin ven trombozu (pıhtı) açısından değerlendirilmelidir.
• Diğer bacakta da şişlik ve nefes darlığı: Kalp kaynaklı sıvı birikimini
  düşündürebilir.

Uzun süre iyileşmeyen bacak yaralarının nedenleri farklı olabilir; bu ayrımı
bacak yaraları yazımızda anlattık.

Kontrol muayenesinde bacak neden incelenir?

Taburculuk sonrası kontrolde hekim yalnızca göğüs yarasına değil, bacak yarasına da bakar. Yaranın
kapanma durumu, çevresindeki şişlik ve sertlik, dikiş ya da zımbaların alınma zamanı bu muayenede
değerlendirilir. İki bacaktaki şişliğin karşılaştırılması da önemlidir; çünkü yalnızca ameliyat olan
bacakta şişlik beklenir. Her iki bacakta birden artan şişlik ise kalp ya da böbrek kaynaklı sıvı
birikimini düşündürebilir.

Kontrole giderken şişliğin gün içinde nasıl değiştiğini, günlük kilo ölçümlerinizi ve yarada
fark ettiğiniz değişiklikleri not alarak götürmeniz muayeneyi kolaylaştırır. Yaranın fotoğraflarını
birkaç günde bir çekmek de değişimleri karşılaştırmak için pratik bir yoldur.

Uzun dönemde

Çoğu hastada bacak şişliği birkaç ay içinde belirgin biçimde azalır ya da tamamen geçer. Bazı
hastalarda, özellikle önceden varis ya da toplardamar yetmezliği olanlarda, akşamları hafif şişlik
uzun süre devam edebilir. Düzenli yürüyüş, kilo kontrolü ve gerekirse çorap kullanımı bu durumu
hafifletir. Genel iyileşme takvimi için
ilk 6 hafta rehberimize bakabilirsiniz.

Kimler daha dikkatli olmalı?

• diyabeti olanlar
• kilo fazlalığı olanlar
• bacak atardamarlarında da darlık bulunanlar
• sigara içenler
• uzun süre ayakta çalışan ya da hareketsiz kalanlar
• daha önce bacağında pıhtı geçirmiş olanlar

Sık sorulan sorular

Bacaktaki şişlik ne zaman geçer?

Çoğu hastada haftalar içinde azalır, bazılarında birkaç ay sürebilir. Yürüyüş ve bacağı
yükseltmek süreci hızlandırır.

Bacaktan damar alınması yürümemi etkiler mi?

Genellikle etkilemez. Bacakta başka toplardamarlar bulunduğu için dolaşım zamanla dengelenir.

Dizimin iç tarafında uyuşukluk var, geçer mi?

Bu his çoğu zaman küçük sinirlerin etkilenmesine bağlıdır ve aylar içinde azalır. Bazı hastalarda
hafif bir his kaybı kalıcı olabilir.

Bası çorabı giymem gerekir mi?

Her hastada gerekmez. Hekiminiz önerdiyse, doğru basınç ve bedende çorap kullanın.