Kalp Ameliyatı Sonrası Unutkanlık ve Dikkat Dağınıklığı

Kalp ameliyatından sonra bazı hastalar ve yakınları, eskisine göre daha unutkan olduklarını, dikkati
toplamakta zorlandıklarını fark eder. Kalp ameliyatı sonrası unutkanlık çoğu hastada geçicidir ve
aylar içinde belirgin biçimde düzelir. Bu yazıda bu durumun nedenlerini, “pompa beyni” kavramını
ve zihinsel toparlanmayı destekleyen yolları anlatıyoruz.

Hangi belirtiler görülür?

• yakın zamanda olan olayları ya da konuşmaları unutma
• kelime bulmakta zorlanma
• okuduğunu ya da izlediğini takip etmekte güçlük
• birden fazla işi aynı anda yapamama
• dikkatin çabuk dağılması
• düşüncelerde yavaşlama hissi

Bu belirtiler çoğu zaman hafiftir ve günlük yaşamı ciddi biçimde engellemez. Ancak hastayı
üzebilir ve endişelendirebilir. Belirtilerin geçici olabileceğini bilmek önemlidir.

“Pompa beyni” nedir?

Kalp ameliyatı sonrası görülen düşünce ve hafıza sorunları, halk arasında ve bazı kaynaklarda
“pompa beyni” olarak adlandırılır. Bu isim, sorunların kalp-akciğer makinesine bağlı olduğu
düşüncesinden gelir. Ancak araştırmalar, benzer sorunların makine kullanılmadan yapılan kalp
ameliyatlarında ve hatta kalp dışı büyük ameliyatlarda da görülebildiğini göstermiştir. Yani tek bir
nedene bağlamak doğru değildir. Kalp-akciğer makinesi hakkında bilgi için
makine yazımıza bakabilirsiniz.

Neden olur?

Zihinsel değişikliklere katkıda bulunabilecek etkenler şunlardır:

• anestezi ve ameliyat sonrası kullanılan bazı ilaçlar
• ameliyat sırasında beyne giden kan akışındaki değişiklikler
• vücudun ameliyata verdiği iltihabi yanıt
• çok küçük pıhtı ya da hava kabarcıkları
• uykusuzluk, yorgunluk ve ağrı
• kaygı ve depresyon
• ameliyat öncesinde de var olan damar sertliği, yüksek tansiyon ve diyabet
• ileri yaş

Ameliyat sonrası yoğun bakımda deliryum geçiren hastalarda bu sorunlar daha belirgin ve uzun süreli
olabilir. Deliryum hakkında bilgi için deliryum
yazımıza göz atabilirsiniz.

Ne kadar sürer?

Belirtiler çoğu hastada ilk haftalarda en belirgindir ve aylar içinde azalır. Birçok hasta birkaç ay
sonra eski düzeyine döndüğünü hisseder. Az sayıda hastada, özellikle ileri yaşta ve önceden hafıza
sorunu olanlarda, değişiklikler daha uzun sürebilir.

Kalp ameliyatı olan hastaların uzun dönemde yaşadığı zihinsel değişikliklerin önemli bir bölümü,
ameliyattan çok yaşla ve damar hastalığıyla ilişkilidir. Bu nedenle tansiyon, şeker ve kolesterolün
iyi kontrol edilmesi beyin sağlığı için de önemlidir.

Zihinsel toparlanmayı desteklemek

• Düzenli uyku: Uyku, hafıza için vazgeçilmezdir. Öneriler için
  uyku yazımıza bakabilirsiniz.
• Fiziksel aktivite: Düzenli yürüyüş beyne giden kan akışını artırır.
• Zihinsel uğraş: Okuma, bulmaca, kutu oyunları, el işleri gibi etkinlikler.
• Sosyal ilişkiler: Aile ve arkadaşlarla konuşmak zihni aktif tutar.
• Notlar ve listeler: Takvim, alışveriş listesi ve hatırlatıcılar kullanın.
• Tek iş: Aynı anda birden fazla işe girişmek yerine işleri sırayla yapın.
• Dengeli beslenme ve yeterli sıvı.
• Alkolden uzak durma.
• İlaçların gözden geçirilmesi: Bazı ilaçlar dikkat ve hafızayı etkileyebilir;
  hekiminizle konuşun, kendi başınıza bırakmayın.

İş ve günlük sorumluluklar

Dikkat ve hafıza gerektiren işlere dönüşü kademeli planlamak faydalıdır. Araba kullanmak, önemli
finansal kararlar ya da yoğun zihinsel çalışma gerektiren işler için kendinizi hazır hissetmeniz ve
hekiminizin onayı önemlidir. İşe dönüş planlaması için
işe dönüş yazımıza bakabilirsiniz.

Zihinsel durum nasıl değerlendirilir?

Unutkanlık şikâyeti olan hastalarda hekim önce ayrıntılı bir öykü alır: belirtiler ne zaman başladı,
ameliyattan önce benzer sorunlar var mıydı, gün içinde değişkenlik gösteriyor mu, uyku ve ruh hâli
nasıl? Ardından kısa hafıza ve dikkat testleri yapılabilir. Bu testler birkaç dakika sürer ve
zamanla yapılan tekrarlarla ilerlemenin izlenmesini sağlar.

Gerekirse kan tahlilleriyle tiroid fonksiyonu, B12 vitamini, kan şekeri ve kan tuzları gibi zihinsel
durumu etkileyebilecek değerlere bakılır. Belirtiler olağandan farklı seyrediyorsa beyin görüntülemesi
ya da nöroloji uzmanına yönlendirme gündeme gelebilir. Muayeneye bir aile üyesiyle gitmek, hekimin
değişiklikleri daha doğru anlamasına yardımcı olur.

Beyin sağlığını uzun dönemde korumak

Kalbi koruyan alışkanlıkların çoğu beyni de korur. Tansiyonun hedef değerlerde tutulması, diyabetin
iyi yönetilmesi, sigaranın bırakılması, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenme, ilerleyen
yıllarda hafıza sorunlarının riskini azaltmaya yardımcı olur. Kalp ritim bozukluğu olan hastalarda
önerilen pıhtı önleyici tedaviye uyum da inme riskini azaltarak beyin sağlığına katkıda bulunur.

Aileler için

Aile üyeleri bu dönemde sabırlı olmalıdır. Unutkanlığı eleştirmek yerine hatırlatıcı olmak,
günlük rutini düzenli tutmak ve hastanın kendine güvenini desteklemek iyileşmeyi kolaylaştırır.
Hastanın ilaçlarını doğru aldığından emin olmak da bu dönemde önemlidir.

Hekime başvurmanız gereken durumlar

• zamanla düzelmeyen ya da giderek kötüleşen unutkanlık
• günlük işleri yapamayacak düzeyde dikkat sorunu
• kaybolma, tanıdık kişileri tanıyamama
• belirgin kişilik değişikliği
• süregelen mutsuzluk, isteksizlik ya da kaygı

Depresyon, dikkat ve hafıza sorunlarının önemli bir nedeni olabilir ve tedavi edilebilir.

Sık sorulan sorular

Unutkanlığım kalıcı mı?

Çoğu hastada geçicidir ve aylar içinde belirgin biçimde düzelir. Düzelmiyorsa ya da kötüleşiyorsa
hekiminize başvurun.

Çalışan kalpte bypass unutkanlığı önler mi?

Çalışmalar iki yöntem arasında uzun dönemde belirgin bir fark göstermemiştir. Zihinsel değişikliklerin
birçok nedeni vardır.

Hafıza için takviye kullanabilir miyim?

Takviyelerin bu konuda kanıtlanmış bir faydası yoktur ve bazıları ilaçlarınızla etkileşebilir.
Kullanmadan önce hekiminize danışın.

Ameliyattan sonra araba kullanabilir miyim?

Göğüs kemiğinin iyileşmesi ve dikkat düzeyinizin yeterli olması gerekir. Zamanlamayı hekiminizle
konuşun.