Kalp Ameliyatı Sonrası Solunum Cihazı ve Uyanma Süreci

Kalp ameliyatı sonrası solunum cihazı, hastanın uyanıp kendi başına yeterli nefes alabildiği ana
kadar solunumu destekler. Hastalar ve aileler çoğu zaman bu tüpten çekinir. Bu yazıda solunum
cihazının neden kullanıldığını, uyanma sürecinin nasıl ilerlediğini ve tüp çıkarıldıktan sonra
nelere dikkat edildiğini anlatıyoruz.

Solunum tüpü neden takılır?

Genel anestezi altında vücudun kendi solunum dürtüsü baskılanır. Bu nedenle ameliyat boyunca
solunumu bir cihaz sağlar. Hasta uyuduktan sonra ağızdan soluk borusuna ince bir tüp yerleştirilir.
Buna entübasyon denir. Tüp, solunum cihazına bağlanır ve akciğerlere düzenli olarak
oksijen verir.

Kalp ameliyatlarından sonra hastalar genellikle bu tüple yoğun bakıma alınır. Böylece uyanma
süreci kontrollü biçimde yönetilir ve ilk saatlerde akciğerler güvence altında olur.

Uyanma süreci nasıl ilerler?

Yoğun bakımda hasta ısındıktan, tansiyonu ve ritmi dengeye oturduktan ve kanaması kontrol altına
alındıktan sonra uyandırılmaya başlanır. Uyku veren ilaçlar azaltılır. Hasta yavaş yavaş uyanır.

Uyanan hasta ağzında tüp olduğunu fark eder. Bu his rahatsız edici olabilir, ancak tüp nefes almanıza
engel olmaz; aksine yardım eder. Tüp takılıyken konuşmak mümkün değildir. Hemşireniz sizinle
göz kırpma, baş sallama ya da el sıkma gibi işaretlerle iletişim kurar. Bunu ameliyattan önce bilmek
kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Anestezi süreciyle ilgili genel bilgiler için
anestezi yazımıza bakabilirsiniz.

Tüp ne zaman çıkarılır?

Pek çok hastada solunum tüpü ameliyattan sonraki birkaç saat içinde çıkarılır. Günümüzde mümkün olan
hastalarda erken çıkarma hedeflenir; bu yaklaşımın iyileşmeyi hızlandırdığı bilinmektedir. Tüpün
çıkarılabilmesi için şu koşulların sağlanması gerekir:

• hastanın uyanık olması ve basit komutları yerine getirebilmesi
• kendi başına yeterli ve düzenli nefes alabilmesi
• kandaki oksijen ve karbondioksit değerlerinin uygun olması
• tansiyon ve ritmin dengede olması
• kanamanın kontrol altında olması
• vücut ısısının normale dönmüş olması

Bu koşullar sağlandığında cihazın desteği azaltılarak hastanın kendi başına nefes alması denenir.
Başarılı olursa tüp çıkarılır. Bu işlem birkaç saniye sürer; kısa bir öksürük hissi olabilir.

Solunum cihazından ayrılma neden gecikebilir?

Bazı hastalarda tüp daha uzun süre kalabilir. Bunun nedenleri arasında şunlar sayılabilir:

• uzun ve karmaşık ameliyatlar
• kalbin pompalama gücünün düşük olması
• önceden var olan akciğer hastalığı ya da sigara kullanımı
• kanama kontrolü için yeniden ameliyat gerekmesi
• ileri yaş ve kırılganlık
• akciğerde sıvı birikmesi ya da enfeksiyon

Uzun süre cihaza bağlı kalan hastalarda cihazdan ayrılma kademeli olarak yapılır. Nadiren solunum
desteğinin günlerce sürmesi gerekebilir. Sigaranın akciğerlere etkisini
sigara yazımızda anlattık.

Tüp çıkarıldıktan sonra

Tüp çıkarıldıktan sonra yüz maskesi ya da burun kanülü ile oksijen verilmeye devam edilir. Bu
dönemde sık görülen durumlar şunlardır:

• Boğaz ağrısı ve ses kısıklığı: Genellikle birkaç gün içinde geçer.
• Ağız kuruluğu: Başlangıçta küçük yudumlarla su verilir.
• Balgam: Anestezi ve tüp, balgam birikimine yol açabilir. Öksürerek atılması
  önemlidir.
• Yüzeysel nefes alma: Göğüs yarasındaki ağrı nedeniyle hastalar derin nefes
  almaktan kaçınabilir. Bu, akciğerlerin bir bölümünün sönmesine yol açabilir.

İlk nefes egzersizleri

Tüp çıkarıldıktan kısa süre sonra fizyoterapist ya da hemşire nefes egzersizlerini başlatır. Derin
nefes almak, nefesi kısa süre tutmak ve öksürmek, akciğerlerin tam açılmasına yardımcı olur.
Öksürürken göğse bir yastık bastırmak ağrıyı azaltır. Bazı hastanelerde nefes egzersizi için küçük
toplu cihazlar kullanılır. Ayrıntılar için
nefes egzersizleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yatakta dik oturmak ve erkenden ayağa kalkmak da akciğerlerin açılmasını destekler. Ağrınız
egzersizleri yapmanıza engel oluyorsa bunu mutlaka ekibe bildirin; ağrı kontrolü bu açıdan çok
önemlidir.

Hızlandırılmış iyileşme yaklaşımı

Son yıllarda birçok merkezde kalp cerrahisinde hızlandırılmış iyileşme programları uygulanmaktadır.
Bu programların amacı, hastayı güvenliğinden ödün vermeden daha erken ayağa kaldırmaktır. Solunum
tüpünün uygun hastalarda ameliyattan kısa süre sonra çıkarılması bu yaklaşımın temel adımlarından
biridir.

Programın diğer parçaları arasında ameliyat öncesi beslenme ve nefes hazırlığı, birden fazla yöntemle
ağrı kontrolü, erken yeme içme ve erken hareket yer alır. Ancak her hasta aynı hızda ilerlemez.
Tüpün daha uzun kalması bir başarısızlık değil, hastanın o an ihtiyaç duyduğu güvenli desteğin
sürdürülmesidir.

Aileler için bilgi

Hastanızı tüple görmek zor olabilir. Ancak bu, kalp ameliyatının olağan ve geçici bir aşamasıdır.
Tüp takılıyken hastanın elini tutmak ve sakin sözlerle güven vermek faydalıdır. Tüp çıkarıldıktan
sonra hastanın sesi kısık olabilir; uzun konuşmalar yerine kısa sorular tercih edin. Yoğun bakım
dönemi hakkında daha fazla bilgi için
yoğun bakım yazımıza göz atabilirsiniz.

Hangi durumlar yakın takip gerektirir?

• tüp çıkarıldıktan sonra artan nefes darlığı
• hırıltılı ya da sesli nefes alma
• oksijen değerlerinde düşme
• balgam çıkaramama

Bu durumlar yoğun bakım ekibi tarafından hızla değerlendirilir; bazı hastalarda kısa süreli maske
ile solunum desteği gerekebilir.

Sık sorulan sorular

Tüple uyandığımda boğuluyormuş gibi hisseder miyim?

Bazı hastalar kısa süreli bir rahatsızlık hisseder. Tüp nefes almanıza yardım eder. Sakin
kalmak ve cihazla uyumlu nefes almak rahatlatır; ekip hemen yanınızdadır.

Tüp çıkarılırken acı hisseder miyim?

Genellikle hayır. İşlem birkaç saniye sürer ve kısa bir öksürük hissi olabilir.

Ses kısıklığım ne zaman geçer?

Çoğu hastada birkaç gün içinde geçer. Birkaç haftayı aşan ses kısıklığında hekiminize bilgi
verin.

Neden hemen su içemiyorum?

Tüp çıkarıldıktan hemen sonra yutma refleksi tam toparlanmamış olabilir. Bu nedenle önce küçük
yudumlarla başlanır.