Ani Bacak Damar Tıkanması: Soğuk, Solgun ve Ağrılı Bacak

Bacağa kan taşıyan atardamarın aniden tıkanması, dakikalar ve saatler içinde dokuları tehdit eden
acil bir durumdur. Ani bacak damar tıkanması, tıbbi adıyla akut uzuv iskemisi,
erken fark edildiğinde çoğu zaman başarıyla tedavi edilebilir. Bu yazıda belirtileri, nedenleri ve
tedavi sürecini anlatıyoruz. Bu belirtilerde vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Neden bu kadar acil?

Kas ve sinir dokusu, kan akışı kesildiğinde uzun süre dayanamaz. Tıkanma birkaç saat içinde açılmazsa
kalıcı hasar gelişebilir. Hasar ilerledikçe damarı açmak hem daha zor hem de daha riskli hâle gelir.
Bu nedenle bu durumda zaman, bacaktır.

Belirtiler: “6 P” kuralı

Hekimler akut bacak iskemisinin belirtilerini İngilizce baş harflerinden oluşan “6 P” ile özetler.
Türkçe karşılıkları şöyledir:

• Ağrı: Aniden başlayan, şiddetli ve sürekli bacak ağrısı.
• Solukluk: Bacağın ya da ayağın rengi solar, beyazlaşır ya da benekli görünür.
• Nabızsızlık: Ayaktaki nabızlar alınamaz.
• Soğukluk: Bacakta aniden soğukluk hissedilir; diğer bacakla karşılaştırıldığında
  belirgindir.
• His kaybı: Uyuşma, karıncalanma ya da dokunmayı hissetmeme.
• Güç kaybı: Ayak parmaklarını ya da ayağı oynatamama.

His ve güç kaybı, dokunun ciddi tehdit altında olduğunu gösterir ve en acil durumdur.

Nedenleri

Emboli (pıhtı atması)

Başka bir yerde oluşan pıhtının koparak bacak damarını tıkamasıdır. En sık kaynak kalptir:

• Atriyal fibrilasyon: Düzensiz çalışan kulakçıkta pıhtı oluşabilir.
• Yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi: Kalp duvarında pıhtı oluşabilir.
• Protez kapak sorunları: Özellikle kan sulandırıcının yetersiz olduğu durumlarda.
  Bkz. protez kapak sorunları yazımız.
• Kalp tümörleri: Nadir bir nedendir. Bkz.
  miksoma yazımız.
• Aort anevrizmasındaki pıhtılar.

Tromboz (yerinde pıhtılaşma)

Zaten daralmış bir bacak damarında pıhtı oluşarak damarın tamamen tıkanmasıdır. Önceden yürürken
bacak ağrısı olan hastalarda görülebilir. Daha önce bacağına stent ya da bypass yapılmış hastalarda,
stentin ya da greftin tıkanması da benzer tabloya yol açar. Periferik arter hastalığı hakkında bilgi
için bacak damar tıkanıklığı yazımıza bakabilirsiniz.

Diğer nedenler

• damar yaralanmaları
• aort diseksiyonu
• diz arkasındaki damarın genişlemesi (popliteal anevrizma)
• pıhtılaşmayı artıran hastalıklar

Hastanede neler yapılır?

Hastaneye ulaşıldığında önce bacağın durumu değerlendirilir ve pıhtının büyümesini önlemek için
damardan pıhtı önleyici ilaç başlanır. Gerekirse görüntüleme yapılır, ancak bacak ciddi tehdit
altındaysa tedavi geciktirilmez.

Tedavi yöntemleri

• Cerrahi pıhtı çıkarma (embolektomi): Kasıktan ya da diz arkasından damara
  ulaşılır, balonlu bir kateterle pıhtı çıkarılır. Özellikle emboliye bağlı tıkanmalarda sık
  kullanılır.
• Kateterle pıhtı eritme ya da çekme: Damara yerleştirilen kateterden pıhtı eritici
  ilaç verilir ya da özel cihazlarla pıhtı çekilir. Bacağın beklemeye dayanabildiği durumlarda
  tercih edilebilir.
• Balon, stent ya da bypass: Altta yatan daralma varsa aynı seansta ya da sonrasında
  düzeltilir.
• Kas bölmelerinin açılması (fasyotomi): Kan akışı döndükten sonra kaslarda şişlik
  gelişebilir. Bu şişliğin kaslara ve sinirlere bası yapmasını önlemek için bazı hastalarda bacakta
  gevşetici kesiler yapılır.

Kan akışı döndükten sonra

Uzun süre kansız kalmış dokulara kanın geri dönmesi, vücutta bazı değişikliklere yol açabilir: bacakta
şişlik, potasyum yüksekliği, kas yıkımına bağlı böbrek sorunları ve ritim bozuklukları bunlardan
bazılarıdır. Bu nedenle hastalar işlem sonrası yakından izlenir.

Nedenin araştırılması ve korunma

Tedavi sonrasında tıkanmanın nedeni mutlaka araştırılır. EKG ve ritim kaydıyla atriyal fibrilasyon
aranır, ekokardiyografi ile kalpte pıhtı kaynağı değerlendirilir, aort ve bacak damarları görüntülenir.

Emboliye bağlı tıkanma geçiren hastaların çoğunda uzun süreli kan sulandırıcı tedavi gerekir. Damar
sertliğine bağlı tıkanmalarda ise sigaranın bırakılması, pıhtı önleyici ve kolesterol ilaçlarının
düzenli kullanılması önemlidir.

112’yi beklerken ne yapmalı?

• Hastayı rahat bir pozisyonda, bacağı kalp seviyesinde ya da hafif aşağıda olacak şekilde yatırın.
• Bacağı ısıtmaya, ovmaya ya da masaj yapmaya çalışmayın.
• Sıkı giysileri ve çorapları gevşetin.
• Kullandığı ilaçların listesini ve varsa kan sulandırıcı kartını hazırlayın.
• Belirtilerin başladığı saati not edin; bu bilgi tedavi kararında önemlidir.
• Hastaya yiyecek ya da içecek vermeyin; acil işlem gerekebilir.

Kronik iskemiden farkı

Ani tıkanmada belirtiler dakikalar ya da saatler içinde ortaya çıkar. Haftalar ya da aylar içinde
gelişen gece ağrısı ve iyileşmeyen yaralar ise kronik bir tabloyu gösterir; bu konuyu
kritik bacak iskemisi yazımızda anlattık. Kronik hastalığı
olan birinde de ani tıkanma gelişebileceğini unutmayın.

Kimler daha dikkatli olmalı?

• atriyal fibrilasyonu olanlar, özellikle kan sulandırıcısını düzensiz kullananlar
• mekanik kalp kapağı olanlar
• bacağına daha önce stent ya da bypass yapılmış olanlar
• periferik arter hastalığı olanlar ve sigara içenler

Sık sorulan sorular

Bacağımda kramp mı var, damar tıkanıklığı mı?

Kramplar genellikle kısa sürer ve gerdirme ile geçer. Ağrı sürüyorsa, bacak soğuk ve solgunsa ya
da his kaybı varsa acil değerlendirme gerekir.

Ani tıkanma sonrası bacak tamamen iyileşir mi?

Erken tedavi edilen hastaların çoğunda bacak kurtarılır. Gecikmede kalıcı hasar riski artar.

Kan sulandırıcıyı neden kullanmam gerekiyor?

Pıhtının kaynağı devam ediyorsa yeni tıkanmaları önlemek için gereklidir. Süreyi ve türünü
hekiminiz belirler.

Kolumda da benzer tıkanma olabilir mi?

Evet, daha nadir olsa da kol damarları da aniden tıkanabilir. Belirtiler benzerdir ve aynı
aciliyeti taşır.